DILI, STLTIMORLESTE.com – Institutu Nasional Dezenvolvimentu Mao de Obra, Institutu Publiku (INDMO I.P) sei organiza Kompetisaun Nasionál Abilidade ba dala IX no Kompetisaun Internasional Amigavel ba Abilidade ba dala II iha Timor Leste, ho tema “Domina Kompetensia Harii Futuru”.
Objetivu prinsipal husi eventu rua nee mak promove eselensia iha formasaun téknika no profisionál, valoriza kompeténsia juventude no trabalhador Timor-oan sira, aproxima sentru formasaun profisionál sira ba nesesidade real merkadu trabalhu, haforsa kooperasaun rejionál ho nasaun Pasifiku no ASEAN, promove enkontru bilaterál no parseira estratejika entre instituisaun, empreza no sentru formasaun sira, haforsa diálogu kona ba rekonhesimentu kualifikasaun, sertifikasaun no mobilidade laboral, prepara Timor Leste atu partisipa ativamente liu tan iha plataforma internasional sira, inklui WorldSkills Asia enkoraja inovasaun, disiplina, profesionalizmu no kualidade iha sistema nasionál kompeténsia, promove oportunidade aprendizajen, interkámbiu tékniku no rekonhesimentu internasional.
Realizasaun Kompetisaun Nasionál Abilidade ba dala IX no Kompetisaun Internasionál Amigável ba Abilidade ba dala II, reprezenta pasu importante ida atu haforsa imajen TL hanesan nasaun neebe komprometidu ho dezenvolvimentu kapital umanu, formasaun profisional ho kualidade no konstrusaun ekonomia neebe produtiva, inkluziva no kompetitiva liu tan.
“Ami sei organiza Kompetisaun Nasional Abilidade ba dala IX no Kompetisaun Internasional Amigável ba Abilidade Timor Leste ba dala II, ho tema “Domina Kompetensia, Harii Futuru ka Mastering Skills, Building the Future”, serimonia nee sei abertura ofisiál iha loron 6 Julhu 2026 no serimônia enseramentu iha loron 9 Julhu 2026,” hatete Diretora Ezekutivu INDMO, Isabel Fernandes de Lima liu husi Konfrensia Imprensa iha Edifisiu INDMO Fatuhada, Segunda (29/06/2026).
Nia haktuir, eventu nee sei marka prezensa husi Vise Primeiru Ministru, Ministru Koordenador ba Asuntu Ekonomiku no Ministru Turizmu no Ambiente, Francisco Kalbuadi Lay, no Ministra Edukasaun no Formasaun Profisionál husi Tuvalu, Simil Johnson Youse, Chief Executive Officer WorldSkills Asia, Fahar Al Suwaidi, no reprezentante nasional no internasional sira neebe liga ba formasaun profisionál, sertifikasaun, industria, kooperasaun rejional no dezenvolvimentu kompetensia.
Nia dehan, realizasaun nee sei apoiu husi institusionál husi Gabinete Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Koordenador ba Asuntu Ekonómiku no Ministru Turizmu no Ambiente, no parseiru dezenvolvimentu, empreza nasional no internasional, sentru formasaun profisional no parseiru publiku no privadu sira seluk, entre parseiru no apoiu sira, EDTL, E.P, SEIKOU Group of Companies, Victron, instituisaun formasaun profisional no parseiru sira seluk neebe kontribui ona ba preparasaun teknika, lojistika no institusional ba eventu ida nee.
Diretora Ezekutivu INDMO hatete, realizasaun kompetisaun tinan ida nee sei halibur partisipante nasionál no delegadu internasional sira neebe envolve nasaun partisipante ualu, inklui TL nasaun sira husi Pasifiku no nasaun parseiru husi Sudeste Aziátiku, neebe rejista ona sira nia kompetidor no peritu sira.
Nasaun pasifiku sira neebe partisipa iha kompetisaun mak Fiji, Papua Nova Guiné, Samoa, Tonga no Vanuatu, enquanto nasaun parseiru husi Sudeste Aziátiku mak Indonézia no Malázia sei partisipasaun delegadu husi Ilhas Salomão no Tuvalu hanesan nasaun observador deit.
Komisaun Organizador estima katak sei iha delegadu internasional nain 60, kompetidor nain 36, peritu nain 41 no vizitante nain 1.000 resin durante loron sira eventu nian, sei halao iha kategoria profisional haat mak hanesan instalasaun elétrika, tein, servisu restaurante, soldadura , kompetisaun sira sei halao iha sentru formasaun profisionál sira iha Dili no Liquiça, hodi haforsa ligasaun entre formassun teknika, padraun kompetensia, instituisaun formasaun, peritu, empregador no parseiru internasional sira.
Nia informa, aleinde kompetisaun sira programa sei inklui mos eventu paralelu balu, hanesan enkontru bilateral, sorumutu estratejiku ba kooperasaun, ezibisaun institusional no empresarial, konferensia teknika.
Eventu paralelu sira sei fo mos oportunidade atu diskute tema importante sira, inklui kualidade formasaun teknika no profisional, rekonhesimentu kualifikasaun, mobilidade laboral, alinhamentu rejional ba kompetensia, haforsa ligasaun entre formasaun no industria, inovasaun teknolojika, parseira públiku-privadu no kooperasaun entre Timor Leste, nasaun Pasifiku sira no nasaun ASEAN.
INDMO hanesan entidade públika neebe responsálavel ba regulasaun, dezenvolvimentu padraun kompetensia, akreditasaun, sertifikasaun profisionál no garantia kualidade ba formasaun téknika no profisionál iha Timor Leste, konsidera eventu ida ne’e hanesan plataforma estratejika atu promove eselensia teknika, empregabilidade juventude, mobilidade laborál, kooperasaun rejionál no rekonhesimentu ba kompetensia Timor-oan sira iha nível nasionál no internasionál.
Nia relata, dezde tinan 2014 Kompetisaun Nasional Abilidade dezenvolve ona iha Timor-Leste ho apoiu husi parseiru dezenvolvimentu sira, inklui Banku Aziátiku Dezenvolvimentu ADB, hodi kontribui ba promosaun formasaun profisionál neʼebé bazeia ba kompeténsia no ba hadi’a kualidade sentru formasaun sira. Iha 2021, introdús edisaun espesiál ida, ne’ebé realiza iha munisipiu oioin, inklui Baukau, Dili no Likisá, hodi kobre setór kompeténsia profisionál oioin. Iha 2023, Timor-Leste introdús dimensaun internasionál foun liuhusi kompetisaun amigável internasionál primeiru, ho partisipasaun husi Timor-Leste, Austrália no Indonézia, no ho Xina no Malázia hanesan observadór.
Kontinuasaun ba inisiativa ida ne’e iha 2026 hatudu kompromisu Governu Timor Leste, liu husi INDMO, I.P atu konsolida sistema nasionál formasaun profisionál, promove talentu juventude timoroan no haforsa kooperasaun ho nasaun Pasifiku sira, ASEAN no WorldSkills Asia
Serimonia kompetisaun nee sei halao iha loron 6 fatin Salaun multiusos GMN Bebora Dili no Centru Formasaun Profesional Dom Bosco Comoro, husi loron 7-9 Julho 2026.
“Ami iha OJE neebe mak iha tinan 2026 osan US$ 150 mil aloka promosaun abilidade husi orsamentu US$ 150 nee, ami aloka US$ 90 mil kompetisaun no osan US$ 70 mil tau ba Asembleia Jeral working ASEAN sei halao iha fulan Novembru.
(joa)







