Indonézia no Japaun Forma Funsionáriu Alfándega Timoroan

DILI, STLTIMORLESTE.com — Indonézia, Timor-Leste no Japaun hametin kooperasaun iha área alfándega liuhusi programa formasaun kona-ba Akordu Fasilitasaun Komérsiu no Regras Orijen, hodi prepara funsionáriu alfándega Timoroan sira ba implementasaun akordu komérsiu ASEAN.

Programa ne’e hala’o husi 19 to’o 30 Outubru 2026, iha Pusat Budaya Indonézia (PBI), Kaikoli, Dili, ho partisipasaun peritu no formadór sira husi Indonézia no parseiru internasionál sira.

Inisiativa ne’e sai parte ida husi Programa Modernizasaun Alfándega Autoridade Alfándega Timor-Leste (TLCA) ba períodu 2025–2029, ne’ebé objetivu atu hasa’e kapasidade téknika no institusionál, hodi asegura implementasaun prosedimentu alfándega nian ne’ebé efisiente, transparente no tuir padraun internasionál.

Enkargadu Negósiu Embaixada Indonézia ba Timor-Leste, Raden Sakunto Paksi, hateten katak formasaun ne’e reflete kompromisu Indonézia nian atu fahe koñesimentu, esperiénsia no perísia téknika ho Timor-Leste, bazeia ba respeitu mútu no interese komún.

Nia esplika katak, kooperasaun ne’e la’ós limita de’it ba formasaun, maibé inklui mós hametin kapasidade instituisaun alfándega sira, fasilita komérsiu lejítimu no apoia integrasaun Timor-Leste nian iha ASEAN.

Timor-Leste sai ofisialmente membru ASEAN daruak sanulu (11) iha Outubru 2025, no agora kontinua prepara-an atu implementa obrigasaun no instrumentu komérsiu rejionál sira.

Prepara Implementasaun Akordu Komérsiu ASEAN
Programa formasaun ne’e foka ba komprensaun prátika kona-ba Akordu Komérsiu Livre (Free Trade Agreements — FTAs), Regras Orijen (Rules of Origin — ROO) no Akordu Fasilitasaun Komérsiu Organizasaun Mundiál Komérsiu (WTO Trade Facilitation Agreement — TFA).

Kapasidade hirak ne’e importante atu ajuda funsionáriu alfándega sira determina orijen sasán, aplika tarifa preferensiál, verifika dokumentu komérsiu no proteje reseita Estadu.

Preparasaun ne’e sai prioridade ba Timor-Leste, liuliu atu implementa Akordu ASEAN kona-ba Komérsiu Merkadoria (ASEAN Trade in Goods Agreement — ATIGA), ne’ebé tuir deklarasaun Komisáriu Autoridade Alfándega Timor-Leste, presiza hahú implementa to’o Janeiru 2028.

Kooperasaun ne’e mós inklui apoiu ba implementasaun Nomenklatura Tarifa Harmonizada ASEAN (ASEAN Harmonized Tariff Nomenclature — AHTN), ne’ebé sai instrumentu importante ba klasifikasaun sasán iha komérsiu rejionál.

Raden Sakunto Paksi afirma katak dezenvolvimentu kapasidade tenke haree ba rezultadu prátiku, la’ós de’it númeru formasaun ne’ebé hala’o, maibé mós abilidade ne’ebé funsionáriu sira bele aplika iha servisu loroloron.

Indonézia no Timor-Leste Hametin Parseria
Diretór Kooperasaun Internasionál iha Diresaun Jerál Alfándega no Impostu Konsumu Indonézia, Anita Iskandar, subliña katak kolaborasaun entre nasaun rua ne’e importante tanba sira fahe fronteira terrestre no ligasaun marítima.

Nia hateten katak prosedimentu alfándega ne’ebé efisiente bele fasilita komérsiu transfronteirisu, apoia negósiu lokál, hadi’a konektividade ekonómika no kria oportunidade dezenvolvimentu ba komunidade iha fronteira nia sorin rua.

Kooperasaun bilaterál ne’e mós buka hametin prevensaun ba kontrabandu, komérsiu ilegál no violasaun alfándega transnasionál, liuhusi asisténsia administrativa mútu no troka informasaun tuir regulamentu ne’ebé aplika.

Programa modernizasaun alfándega ne’e inklui formasaun kona-ba klasifikasaun sasán, avaliasaun alfándega, formasaun bázika no formasaun ba formadór sira (Training of Trainers — ToT).

Aleinde formasaun iha sala, delegasaun Indonézia sei hala’o workshop tékniku, atividade koordenasaun no avaliasaun, no vizita terrenu ba instalasaun alfándega sira, inklui iha aeroportu, portu tasi no pasajen fronteira terrestre ne’ebé hili ona.

Atividade hirak ne’e atu identifika dezafiu operasionál, troka esperiénsia no determina nesesidade ba akompanhamentu tékniku iha futuru.

Vise-Ministra Finansas Apreziasa Apoiu Internasionál

Vise-Ministra Finansas Timor-Leste, Regina de Jesus de Sousa, hato’o apresiasaun ba Governu Indonézia, Embaixada Indonézia no parseiru internasionál sira ne’ebé apoia dezenvolvimentu kapasidade Autoridade Alfándega Timor-Leste.

Nia konsidera programa ne’e nu’udar etapa importante ida atu hametin koñesimentu tékniku funsionáriu sira, liuliu iha preparasaun ba implementasaun akordu komérsiu no obrigasaun Timor-Leste nian iha ASEAN.

Kooperasaun ne’e hahú ona iha tinan sira uluk, inklui formasaun bázika ba funsionáriu alfándega Timoroan na’in 25 iha Jakarta, iha Juñu 2023.

Iha Setembru 2025, Indonézia, hamutuk ho Ajénsia Kooperasaun Internasionál Japaun (JICA), fasilita semináriu iha Dili kona-ba Aneksu A husi ATIGA, ne’ebé foka ba Regras Orijen no prosedimentu operasionál komérsiu internasionál.

Depois, iha Outubru 2025, funsionáriu alfándega Timoroan na’in 20 partisipa iha formasaun kona-ba AHTN 2022. Formasaun ba formadór sira mós hala’o iha Dili, husi 24 to’o 28 Novembru 2025.

Japaun Hametin Apoiu Tékniku

Embaixadór Japaun ba Timor-Leste, Yamamoto Yasushi, hato’o parabéns ba Indonézia no Timor-Leste tanba hala’o programa ne’e, no apresia oportunidade ba peritu alfándega Japaun sira atu partisipa nu’udar formadór.

Nia hateten katak Japaun kontinua fó prioridade ba kooperasaun téknika ho ASEAN, no buka aumenta apoiu ba Timor-Leste tuir nesesidade ne’ebé mosu husi prosesu integrasaun rejionál.

Japaun, liuhusi JICA no Ministériu Finansas, apoia ona formasaun no workshop sira kona-ba koñesimentu báziku alfándega, iha Timor-Leste no Japaun.

Embaixadór ne’e fiar katak partisipante sira sei hetan koñesimentu prátiku atu hadi’a sira-nia servisu, no reafirma Japaun nia kompromisu atu servisu hamutuk ho Timor-Leste no Indonézia hodi promove rejiaun ne’ebé seguru, estável no prósperu.

Kooperasaun Ekonómika Sai Prioridade
Raden Sakunto Paksi mós refere ba akordu bilaterál kona-ba investimentu ne’ebé Indonézia no Timor-Leste asina iha 15 Outubru 2026.

Tuir nia, akordu ne’e objetivu atu kria ambiente investimentu ne’ebé fasil, seguru no previsível, no enkoraja aumentu investimentu entre nasaun rua.

Indonézia konsidera katak kuadru investimentu ne’e bele kompleta kooperasaun ne’ebé iha ona iha fasilitasaun komérsiu no administrasaun alfándega.

Serimónia abertura programa formasaun ne’e marka prezensa husi reprezentante diplomátiku, inklui embaixadór sira husi Filipina no Kambódia, reprezentante instituisaun governamentál, parseiru dezenvolvimentu no funsionáriu alfándega sira.

Liuhusi programa ne’e, Indonézia no Timor-Leste reafirma kompromisu atu kontinua hametin kapasidade institusionál, fasilita komérsiu lejítimu no promove integrasaun ekonómika ne’ebé sustentável iha ASEAN.

(mik/jos)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *