DILI, STLTIMORLESTE.com – Komisaun Anti Korupsaun (KAK) lideradu Komisariu Adjuntu Servisu Apoiu no Kooperasaun, Miguel Faria hamutuk ho Ekipa Prevensaun Kriminal iha Kinta feira (16/04), halo ona monitorizasaun ba projetu konstrusaun Uma Dignu unidade 25 neebe konstrui iha Tunubibi, Munisipiu Bobonaro.
Tuir informasaun neebe asesu husi pajina KAK nian katak, ekipa too iha terenu hodi ba hasoru malu ho enjineiru dono projetu Ministériu Dezenvolvimentu Rurál no Habitasaun (MDRH) destakadu Munisipiu Bobonaro nian, Enjineiru kompanhia kontraktor ho trabalhador no komunidade sira hodi rekolha informasaun, inklui halo observasaun no dokumentasaun ba kondisaun real projetu iha terenu.
Iha terenu, ekipa KAK nota katak, projetu konstrusaun Uma Dignu iha Tunubibi kuaze ninia implementasaun grave. Projetu refere nia progresu fiziku lao neineik los, la tuir tempu determinadu iha kontratu. Kontratu inisial projetu hahu konstrui iha 4 Novembru 2024 no lo-loos termina ona iha 4 Novembru 2025. Halo la hotu, extende tan ona kontratu too 28 Maiu tinan 2026, maibe oras nee ninia progresu fíziku foin atinji 48%.
Nia firma, projetu lao tarde nee kauza prinsipal ida mak kompanhia kontraktor la iha kapasidade finanseira hodi halo konstrusaun. Parte kritiku liu iha projetu nee mak material konstrusaun sira neebe kompra hodi utiliza ba konstrusaun barak mak la iha, la tuir espesifikasaun no hatama material sira mos tarde. Hirak nee kauza trabalhador sira halo servisu mos la masimu. Aleinde hatama material konstrusaun tarde, trabalhador barak mos seidauk iha kontratu no seidauk halo pagamentu ba sira.
Kauza prinsipal seluk ida mak enjineru sira neebe halo kontrola konhesimentu menus, funsionariu destakadu konhesimentu menus la iha kondisaun halao sevisu, la iha fasilidade sufisiente, la iha dokumentus balu iha enjineiru sira nia liman, kauza ida mak trabalhador halao servisu troka malu.
Ekipa nia observasaun iha terenu revela mos katak, iha uma unidade 25 nee barak mak abandona ho kondisaun grave. Ekipa identifika item servisu barak mak implementa la refleta ba Bill of Quantity (BoQ), inklui mos la tuir dezenhu.
Projetu Uma Dignu mos lori prejuizu sosial ba komunidade sira. Bainhira ekipa KAk too iha fatin projetu, komunidade balun lamenta ho kompania kontraktor nia servisu.
Husi rezultadu monitorizasaun ekipa KAK nian iha terenu nee hatudu katak, implementasaun projetu konstrusaun iha Tunubibi, Bobonaro hasoru problema kompleksu oioin hasoru kontratu, BoQ, dezenu, problema sosial sira no risku boot atu hamosu korrupsaun ho tipu fraude konstrusaun no potensia fo prejuiju ba estadu. Projetu nee dezena la tuir kondisaun real iha terenu, liu-liu la refleta kapasidade dono projetu rasik inklui kompania kontraktor nasional sira. Nune mos kontrolu husi dono projetu MDRH no Agencia Desenvolvimento Nacional (ADN) la masimu.
Iha terenu ekipa halo ona asaun prevensaun kriminal nian iha kontekstu servisu tekniku nian. Ekipa akonsella no rekomenda ona ba parte engineiru tekniku sira atu servisu tuir dokumentu tekniku dezenu, BoQ no kontratu. Ekipa mos akonsela sira atu garante prinsipiu integridade iha projetu konstrusaun sira.
Ba medida mitigasaun iha nivel desizaun politika sira, KAK sei produz relatoriu inspesaun ida klean no estratejiku hodi hato rekomendasaun hadia sistema sira jestaun no kontrolu nian rigor no efetivu ba dono projetu ho parte relevante sira.
(ter)
