DILI, STLTIMORLESTE.com – La’o Hamutuk espera katak Orsamentu Jeral Estadu (OJE) 2027 bele responde ba nesesidade agrikultór rurál, liuliu grupu vulnerável sira, no la fó prioridade liu ba dezenvolvimentu institusionál.
Peskizadór La’o Hamutuk ba asuntu agrikultura, rai no ekonomia, Mariano Pereira, hatete katak orsamentu públiku tenke orienta ba nesesidade agrikultór sira hodi aumenta produsaun ai-han no hadi’a ekonomia família rurál.
Nia hato’o deklarasaun ne’e ba STL iha Fatuhada, Dili, Kinta (15/10/2026), bainhira analiza alokasaun orsamentu agrikultura ba tinan 2026 no esbosu OJE 2027.
Mariano esplika katak, OJE 2026 aloka hamutuk US$43 millaun ba setór agrikultura, ne’ebé fahe ba Ministériu Agrikultura, infraestrutura agrikultura, instituisaun relevante, munisípiu no RAEOA.
Tuir La’o Hamutuk, orsamentu agrikultura nafatin fó énfaze boot ba dezenvolvimentu institusionál, duke investe diretamente ba produsaun no apoiu ba komunidade vulnerável iha área rurál.
Mariano dehan katak, orsamentu ba kapitál menor, hanesan US$4 millaun, dala barak uza atu sosa kareta, ekipamentu no makina, enkuantu apoiu direta ba agrikultór presiza sai prioridade.
“Orsamentu Ministériu Agrikultura tenke inkluzivu no foka ba apoiu agrikultór ki’ik sira iha área rurál, tanba produsaun barak akontese iha munisípiu, postu no suku sira,” dehan Mariano.
Nia konsidera katak, se orsamentu barak liu ba instituisaun, komunidade rurál sei hetan apoiu menus atu dezenvolve produsaun no hametin sira-nia ekonomia.
Mariano mós refere ba dadus produsaun haree entre 2022 no 2025, ne’ebé tuir nia análize hatudu aumentu limitadu, maski Governu aumenta área kuda haree durante períodu ne’e.
Tuir nia, área produsaun haree aumenta hamutuk 3.000 hektare entre 2022 no 2025, maibé rezultadu produsaun seidauk signifikativu atu responde ba nesesidade nasionál.
La’o Hamutuk observa katak agrikultór rurál balu kontinua enfrenta difikuldade atu asesu ekipamentu no apoiu governu, maski sira aprezenta proposta liuhusi autoridade postu administrativu no munisipál.
Mariano fó ezemplu kona-ba agrikultór sira ne’ebé presiza trator atu prepara rai, maibé proposta ne’ebé hato’o ba autoridade relevante seidauk hetan resposta.
“Komunidade iha rai no presiza trator atu prepara rai, maibé proposta ne’ebé hato’o liuhusi postu no munisípiu dala barak la hetan resposta,” dehan Mariano.
Nia subliña katak, Governu presiza responde ba nesesidade komunidade sira tuir faze, hodi asegura katak apoiu to’o ba agrikultór iha área rurál, inklui ema ho defisiénsia no grupu vulnerável sira.
OJE 2027 Aumenta Orsamentu
Tuir análize La’o Hamutuk ba esbosu OJE 2027, orsamentu ba Ministériu Agrikultura aumenta husi US$22 millaun iha 2026 ba US$25 millaun iha 2027, ho aumentu besik US$2,7 millaun.
Orsamentu ba infraestrutura agrikultura mós aumenta husi US$13 millaun iha 2026 ba US$20 millaun iha 2027, ho diferensa US$7 millaun.
Alokasaun ba agrikultura iha munisípiu aumenta mós husi US$6 millaun iha 2026 ba US$8 millaun iha esbosu OJE 2027, tuir informasaun ne’ebé La’o Hamutuk aprezenta.
La’o Hamutuk konsidera katak aumentu orsamentu ba infraestrutura bele suporta projetu hanesan irigasaun, maibé rezultadu tenke reflete iha produsaun agrikultura no benefísiu direta ba komunidade.
Mariano espera katak aumentu orsamentu iha 2027 bele responde ba nesesidade agrikultór sira ne’ebé seidauk hetan apoiu iha tinan anterior, liuliu iha área rurál no grupu vulnerável.
Nia hatete katak avaliasaun orsamentu la bele haree de’it montante osan ne’ebé aumenta, maibé tenke haree mós impaktu ba moris populasaun, produsaun ai-han no rendimentu família.
“Osan públiku ne’e osan povu nian, tanba ne’e orsamentu tenke to’o ba aldeia no área rurál atu apoia komunidade,” dehan Mariano.
La’o Hamutuk husu Governu atu asegura katak orsamentu agrikultura orienta ba nesesidade real agrikultór sira, aumenta produsaun lokál no hametin ekonomia rurál, la’ós foka de’it ba dezenvolvimentu institusionál.
(dom)






