Presaun Sosial no Moe, Halo Ema Hanoin Negativu

Foto: Espesial

DILI, STLTIMORLESTE.com – Presaun sosial no moe mak sempre halo ema hanoin negativu no halo aktu neebe mak kontra norma sosial sira, tanba nia laiha forsa atu hasoru.

Tuir Profesora Joana da Costa katak, moris iha mundu, ema ida-idak sempre hasoru problema no dezafiu neebe la hanesan iha moris. Iha ema balun bele ultrapasa ho situasaun neebe nia hasoru ho kontenti maske iha ema seluk nia matan nia nee ladiak. Maibe iha ema balun la konsege atu ultrapasa hodi hasoru situasaun moris neebe nia infrenta, dalan neebe nia hili mak halo aktu neebe kontra norma sosial sira. Hanesan iha kazu soe bebe, tanba nia la prontu atu hasoru presaun husi familia no komunidade, no moe bá sira aan rasik, entaun dalan neebe nia hili mak tenke soe bebe.

Nia katak, bainhira labarik feto ka adultu feto ida isin rua ka iha bebe maibe la iha aman ka laen, nee konsidera nudar buat ladiak no halo moe familia. Bainhira presaun sosial husi familia no husi liur, nee aumenta no la iha sistema hodi suporta ba labarik feto/adultu feto, no mos ba labarik mane, entaun bele halo labarik feto/adultu nee iha hanoin negativu no halo aktu mak kontra norma sosial.

“Bainhira feto ida isin rua mak laiha aman ka laen, sentimentu forte neebe ita senti neemak tauk no moe makas. Tauk ba presaun husi familia no komunidade neebe ita hela bá. Ho presaun sira no moe neebe ita sente, halo ita hanoin negativu hodi oho aan liu husi tara aan, estraga bebe ka halo abortus no soe bebe hanesan kazu barak neebe mosu iha fatin-fatin,” dehan nia bá STL iha Komoro, Kuarta (15/04/2026).

Nia hatutan, tanba nee husu bá familia liu-liu bá inan aman sira atu kontrola oan sira tantu feto ho mane bainhira sai husi uma. Halo kontrola mos bá sira bainhira uza media sosial, tanba dala ruma sira uza sala internet hodi asesu bá buat oioin mak bele fo risku bá sira nia moris.

Nunee mos Sidadaun Ivana Ley katak, soe bebe mak hahalok neebe termina bebe nia moris antes de tempu. Soe bebe bele akontese ho rajaun sira hanesan saude, violensia, ekonomia, ou sosial.

Tuir nia katak, kazu nee akontese dala ruma mos tanba laiha konesementu no skill iha relasaun seksual, mak dala barak lori labarik feto/feto adultu, ba hetan isin neebe sira hakarak. Situasaun nee sai liu bainhira labarik feto ka adultu feto ida hatene katak labarik mane ka adultu mane nee lakohi responsabiliza. Maski labarik mane ka adultu mane ida hakarak responsabiliza, nee mos karik atu responsabiliza deit biolojikamente, laos responsabiliza ekonomia ka atu hakiak no haree bebe ida too boot.

Nia dehan, situasaun sira hanesan nee mak hodi mosu kazu soe bebe nee.

“Hanesan Inan aman Ita presiza esplika relasaun seksual nee bá oan sira neebe tur ona iha banku Eskola Pre Sekundariu, atu nunee sira mos iha konesementu no kompriende didiak. Nunee mos iha eskola, presiza iha sosializasaun husi governu relevante, tama sai eskola fo konesementu kona bá relasaun seksual nian neebe los no la los,” nia tenik.

Nia hatutan, nudar Inan-Aman no familia bainhira oan sira hasoru problema, labele halo tan presaun bá sira maibe nafatin fo suporta moral no fo korajen, nunee sira bele forsa hasoru laloran moris ho kontenti.

(dom)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *