Prezidente Filipina Loke Semeira EAST ASIA

MANILA, STLTIMORLESTE.com – Prezidente Filipinas, Ferdinand R. Marcos Jr. loke ofisialmente East Asia Summit (EAS) ba dala 21, ho partisipasaun Primeiru-Ministru Timor-Leste, Kay Rala Xanana Gusmão.

Iha serimónia abertura nee Prezidente Ferdinand R. Marcos Jr., nu’udar Prezidente ASEAN 2026, hatete katak rejiaun Indo-Pasífiku enfrenta dezafiu kompleksu ne’ebé presiza resposta hamutuk.

Nia dehan, Dezafiu hirak ne’e inklui kompetisaun estratéjika, konflitu internasionál, inseguransa enerjétika, seguransa ai-han, perturbasaun komérsiu no kadeia fornesimentu.

Nia mós temi avansu teknolojia, mudansa klimátika no ameasa transnasionál nu’udar asuntu importante ne’ebé presiza atensaun husi nasaun sira.

Prezidente Filipinas konsidera East Asia Summit nu’udar plataforma estratéjika atu hametin diálogu, harii konfiansa no dezenvolve kooperasaun entre nasaun sira.

“Hamutuuk ho objetivu komún, ita-nia kapasidade sira permite atu orienta futuru ne’ebé estável, reziliente no prósperu,” hatete Prezidente Filipinas, Ferdinand R. Marcos Jr.Marcos Jr liu husi nia deskurus iha Filipina loron tersa (17/11/2026).

Nia esplika katak durante tinan 20 liubá, EAS sai espasu importante atu jere diferensa no transforma interese komún ba kooperasaun konkretu.

Nia Informa, Kooperasaun ne’e bazeia ba prinsípiu igualdade, parseria, konsultasaun no konsensu, ho ASEAN nu’udar forsa prinsipál ne’ebé orienta prosesu.

Marcos Jr. mós deklara, Planu Asaun EAS 2024–2028, ne’ebé foka ba dame, seguransa, kooperasaun marítima, konektividade, komérsiu, enerjia no ambiente.

Nia hatutan, planu ne’e mós inklui reziliénsia hasoru dezastre, saúde, edukasaun no dezenvolvimentu rekursu umanu.

Nia afirma katak, implementasaun planu tenke aliña ho ASEAN 2045: Our Shared Future no ASEAN Outlook on the Indo-Pacific (AOIP), ho prinsípiu ASEAN Centrality.

Iha área seguransa dijitál, Marcos Jr. alerta kona-ba krime online, inklui fraude dijitál no atividade ilegál transnasionál ne’ebé ultrapasa fronteira nasaun sira.

Nia apela ba nasaun sira atu hametin kooperasaun entre autoridade seguransa, instituisaun finanseira, telekomunikasaun no instituisaun judisiál.

Kooperasaun ne’e importante atu kombate krime online no proteje ema vulnerável husi esplorasaun no fraude dijitál.

Prezidente Filipinas deklara katak páz, prosperidade no bem-estar povu sira depende diretamente ba estabilidade rejionál no reziliénsia ekonómika.

Nia mós destaca importánsia seguransa enerjétika, infraestrutura no kadeia fornesimentu ba dezenvolvimentu sustentável.

“Saida mak ita hametin hamutuk nu’udar rejiaun, sei hametin mós nasaun ida-idak,” nia afirma.

Iha rohan diskursu, Marcos Jr. deklara abertura ofisiál East Asia Summit ba dala 21, ho apelu ba líder sira atu kontinua hamutuk harii rejiaun ne’ebé dame, seguru no prósperu.

Nia esplika, East Asia Summit mak fórum diálogu estratéjiku ne’ebé halibur nasaun membru ASEAN ho parseiru naun-ASEAN atu diskute asuntu polítika, seguransa no ekonómia rejionál.

Nia argumenta, Fórum ne’e iha objetivu atu hametin estabilidade, promove kooperasaun ekonómika, seguransa enerjétika no ai-han, dezenvolve edukasaun, saúde no teknolojia.

Nia afirma, EAS mós sai plataforma atu responde hamutuk ba dezafiu mudansa klimátika, krime transnasionál no seguransa marítima.

Entretantu, partisipasaun Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão iha enkontru ne’e fó oportunidade ba Timor-Leste atu hametin relasaun diplomátika no kooperasaun estratéjika ho nasaun parseiru sira.

Timor-Leste mós bele uza plataforma ne’e atu promove interese nasionál no buka oportunidade foun ba dezenvolvimentu nasaun nian. East Asia Summit kompostu hosi nasaun membru ASEAN 11, inklui Timor-Leste, no parseiru naun-ASEAN na’in 8.

Parseiru hirak ne’e mak Austrália, Xina, Índia, Japaun, Nova Zelándia, Repúblika Korea, Rúsia no Estadus Unidus Amérika.

(jen)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *