DILI, STLTIMORLESTE.com – Komunidade iha Aldeia Marinir, Suku Madohi, Dili, hamriik metin hodi kontra asaun sobu uma neebe halo husi Governu liu husi Sekretariu Estadu Asuntu Toponimia no Organizasaun Urbana (SEATOU), tanba planu alargamentu Aeroportu Internasional Nicolau Lobato nee seidauk fo indemnizasaun neebe justu ba povu afetadu.
Husi evidensia sira neebe hatoo iha terrenu nota katak povu sira ho aten barani hatudu sira nia rezistensia hodi defende sira nia direitu ba hela fatin. Sira konsideira katak prosesu sobu hela fatin neebe la ho dignu no la kumpri direitu indemnizasaun nian, viola sira nia dignidade umanu no direitu fundamental ba moris neebe seguru. Ambiente ka situasaun iha fatin hatudu sentimentu laran kanek boot husi povu neebe sente abandonadu.
Rezistensia nee mos refleta liu husi manifestasaun simboliku sira, inklui uza mapa projetu nian nuudar prova husi sira nia situasaun kritiku. Komunidade sira sublina katak sira la kontra dalan neebe Governu uza, hodi hasai sira husi sira nia rai hodi la fo garantia ba kondisaun moris foun. Sira husu Governu atu respeita lei no prosesu justisa neebe transparente.
Asaun nee fo mensajen klaru ba responsavel sira katak, dezenvolvimentu nasional labele akontese ho sakrifisiu povu kiik neebe laiha kbiit. Daudaun nee komunidade iha Aldeia Marinir hein nafatin solusaun ida neebe dignu no tuir dalan legal, hodi asegura katak sira nia direitu uma no rai neebe sira okupa hela durante nee, bele hetan kompesasaun neebe tuir duni valor justu no baze legal neebe aplika.
Iha parte ida, labarik sira no katuas-ferik sira hamriik nonok ho mata been, tanba haree sira nia uma neebe sai nuudar fatin seguru ba dekada hirak nia laran, agora lakon iha loron ida deit. Iha fatin neebe uluk nskonu ho ksolok familia, agora hela deit edifisiu sira neebe monu ba rai no rai rahun, neebe hamosu sentimentu neebe klean tebes bainhira sira lakon memoria no futuru neebe sira harii hanutuk.
Haree ba situasaun nee, Akademista UNTL, Julio Sarmento da Silva neebe observa direita situasaun iha terrenu mos espresa nia sentimentu teisteza klean.
Nia sublina katak, haree ba sofrementu komunidade sira iha Aldeia Marinir nee nuudar prova klaru ba falhansu iha prosesu dezenvolvimentu neebe lakon ninia humildade, hodi dehan katak, ”Triste tebes haree ita nia povu rasik tenke luta hasoru sira nia Governu rasik ba direitu neebe sai sira nia direitu fundamental, nee hatudu katak prosesu nee falta duni integridade no respeitu ba dignidade umanu,” dehan Julio ba STL, Tersa nee (14/07/2026).
Nia hatutan katak, atu hadia situasaun nee, Governu tenke loke lalais espasu dialogu neebe inkluzivu ho komunidade afetadu sira. Nia fo hanoin katak dezenvolvimentu neebe sustentavel tenke bazeia ba konsensus no justisa sosial, tanba baze ba pas katak povu neebe sente satisfeitu no hetan protesaun husi sira nia Governu mak sei sai nuudar aliserse forte ba progresu nasaun nian iha futuru.
Nunee mos Komunidade Afetadu, Jacinto Soares ho laran triste hatete, sira la husu buat barak, maibe dehan, ”Ami nia uma nee mak ami nia vida, tanba seidauk iha solusaun no osan indemnizasaun neebe klaru, ami sei ezije nafatin too hetan solusaun, tanba ami lakohi sai nuudar vitima iha ami nia rai rasik,” hatete komunidade nee ho mata been.
(car)







