DILI, STLTIMORLESTE.com – Tribunal Rekursu (TR) realiza seminariu nasional ba Majistradu no Funsionariu Ministeriu Justisa (MJ), konaba Rejime Juridiku Terras Propriedade, Rejime Juridiku Notariadu Rejistu Perdial, Rejime Juridiku Jestaun Utilizasaun Bens Moves Dominiu Estadu.
“Hau haksolok tebes atu ofisialmente loke seminariu ida nee, neebe importante ba dezenvolvimentu sistema justisa no fortalesementu kapasidade profisional ba kooperador sira iha area direitu,” dehan Prezidente Tribunal Rekursu, Afonso Carmona iha abertura ba Seminariu iha edifisiu Tribunal Judisial Primeira Instansia Dili, Kaikoli (06/07/2026).
Tuir PTR, seminariu ida nee laos fatin ida hodi fahe konhesimentu, maibe mos oportunidade ida atu hametin kooperasaun no esperiensia atu buka solusaun ba dezafiu sira neebe sistema justisa hasoru iha tempu oin.
Nia sublina, justisa ida neebe imparsial efisiente mak sai baze importante ba Estadu Direitu Demokratiku, tanba nee iha responsabilidade atu kontinua aumenta konhesimentu integridade etika profisional halao servisu ho diak.
Carmona esplika, agradese ba majistradu no partesipantes sira neebe fo tempu no kontribuisaun hodi realiza seminariu nee, no espera katak ho seminariu nee bele halo diskusaun konstrutivu hodi lori benefisiu ba instituisaun judisial no ba dezenvolvimentu sistema justisa nasional.
Iha fatin hanesan, Vise Ministru Justisa, Paulo Remedios dehan, iha seminariu nee atu fo hanoin ba malu hodi haree kona-ba artikulasaun lei sira iha futuru.
“Seminariu ida nee ba funsionariu husi Ministeriu Justisa, asessor hamutuk ho Juiz, Prokurador, Defensor Advogadu no funsionariu Terras nian buka solusaun no koordenasaun diak ba futuru artikulasaun kona-ba lei rua, kodigu rejistu perdial atu rejistu rai hotu no rejime juridiku foun kona-ba bens neebe pertense ba estadu dominiu publiku dominiu privadu,” dehan nia.
Nia hatutan, tempu too ona atu rejistu propriedade, laos lei mak koalia maibe povu mak hakarak, tanba povu presiza sistema legal, agora presiza halo artikulasaun diak no tinan ida nee komesa halo rejistu ba propretariu.
Nia akresenta, seminariu ida nee ho nia objetivu atu halo koordenasaun ba iha futuru la rejistu la iha titulu tanba sira la hatene halo, ho ida nee hamutuk ho Juiz, Diretor sira sei esplika lei neebe iha tiha ona, sei fahe livru ba iha partisipante sira, informasaun konaba rejime juridiku estadu rai neebe pertense ba estadu no rai neebe pertense ba povu, no tempu too ona atu halo rejistu, halo dokumentasaun tuir lei.
Nia afirma, iha difikuldade iha Tribunal no Terras Propriedade iha problema kona-ba rai identifikasaun konaba rai, rejistu rai, tanba nee tempu too ona atu rezolve problema kona-ba rai no direitu neebe ita iha.
Nia dehan, husi seminariu nee partisipante sira hotu tenke kumpri lei neebe iha hodi halo rejistu lalais, povu iha direitu primeiru tenke halo titulu depois rejistu, se la iha rejistu povu labele lori dokumentus nee ba kreditu iha banku. Tanba nee tenke rejistu, se la rejistu la konsege tanba regra no lei iha tiha ona, tanba sa la halo.
Nia informa, iha seminariu nee konvida husi partesipantes Tribunal, Diretor sira nasional no munisipiu no mos Ministeriu Justisa hodi partisipa, atu sira bele halo fali formasaun ba publiku. Atu halo pedidu tenke priense dokumentus neebe mak presiza priense, identifikasaun rai laos dehan deit rai nee hau nian, maibe tenke priense ba regra neebe iha.
Nia reforsa, governu rejistu rai tuir lei pertense ba governu, tanba koalia kona-ba dominiu publiku estadu nian katak, privadu sira mak tenke rejistu, governu labele rejistu. Publiku mak tenke aprezenta pedidu ba servisu Ministeriu Justisa, tanba nee husu atu diretor no funsionariu hotu tenke kontribui, publiku sira kuandu ba hasoru tenke kolabora atu rejistu sira nia rai.
Nunee, agora daudaun Ministeriu Justisa komesa halo rejistu ona rai neebe pertense ba estadu, kona-ba rai privadu halo formasaun ba Diretor sira hotu tenke kolabora ho povu kuandu publiku hakarak rejistu informa ba sira konaba dokumentus neebe iha atu sira bele rejistu. Tanba nee, baninhira rejistu ona, primeiru sei halo sertifikadu titulu lori ba rejistu, se la rejistu labele ba halo kreditu iha banku tenke rejistu iha livru konservatoriu nian. No Juiz mos halo sentensa bazeia ba lei neebe iha. Se mak iha proprietáriu tenke rejista iha konservatoriu.
Seminariu nee mai husi orador internasional nain rua, ida husi Sentru Formasaun Juridiku no Judisiariu Kaikoli, ida husi Ministeriu Justisa, partisipa husi funsionariu Terras Proriedadr Dili no munisipiu no majistradu sira.
(ter)
