DILI, STLTIMORLESTE.com – Governu husi Ministeriu Finansas (MF) asina akordu ho Asian Development Bank (ADB) ba fundu adisional projetu Melhoramentu Meus Subsistensia no Agroflorestal (CALIP).
“Iha okaziaun asinatura finansiamentu adisional ba Projetu Melhoramentu Meius Subsisténsia Kafe no Agroflorestál (CALIP) ohin, ita marka signifikativu iha Timor Leste nia parseriu Banku Dezenvolvimentu Aziátiku no Governu Japaun, finansiamentu adisionál ba Projetu (CALIP) ho montante milhaun US$ 4.9,” hatete Ministra Finansas, Santina J.R.F. Viegas Cardoso liu husi nka diskursu iha Salaun Auditoriu Kaya Rala Xanana Gusmão Ministeriu Finansas Aitarak Laran, Sesta (24/07/2026).
Nia dehan, CALIP laos inisiativa abstratu ida mak projetu ida neebe pratiku, inovativu neebe hadia daudaun ona agrikultor kafe sira nia moris, tanba kafe kleur ona sai hanesan ruin kotuk ba ita nia ekonomia rural, hodi fornese rendimentu ba estimativa pursentu 20 too 25 husi uma kain sira iha nasaun tomak, apoia kafe ba família rurál sira nia moris, hametin ekonomia lokál sira no investe iha Timor Leste nia produtu esportasaun importante liu.
Projetu neebe lao daudaun hatudu ona katak aprosimasaun ida nee funsiona, tanba ohin loron uma kain agrikultór hamutuk 2,000 resin iha munisípiu neen mak hanesan Aileu, Ainaro, Bobonaro, Ermera, Liquiça no Manufahi, hetan ona treinamentu konaba prátika agríkola neebe diak no asistenssia hodi hadia sira nia asesu ba finansa, ajuda sira atu hasae produtividade, hadia kualidade, kafe no jere diak liu tan.
Nia dehan, projetu ne’e hametin ona jestaun indústria nian no hadi’a ona kualidade kafé nian ba merkadu espesialidade sira, koloka kafé Timor-oan hodi kaptura oportunidade sira ho valór aas liu tan nee baze iha rezultadu konkretu hirak nee mak Governu husu finansiamentu adisionál.
Entretantu Repzentante ADB, Michael Joseph Walsh hatete, projetu ida nee importante tebes ba dezenvolvimentu setór agrikultura iha Timor Leste, ho finansiamentu adisionál ida nee, númeru benefisiáriu sira aumenta husi hamutuk 2.000 ba 4.000, liu-liu agrikultór kiik sira.
Tanba husi finansiamentu adisional nee sei haforsa tan kooperasaun entre governu, setór privadu no parseiru dezenvolvimentu sira atu promove kresimentu ekonomiku no dezenvolvimentu sustentável.
Nia dehan, ho implementasaun projetu neebe lao hela, apoiu ida nee sei hadia asesu ba finansiamentu, promove investimentu no aumenta partisipasaun komunidade no asosiasaun agrikultór sira, no projetu nee mos sei promove igualdade jéneru hodi fo oportunidade hanesan ba feto no mane atu partisipa no hetan benefísiu husi atividade agrikultura.
ADB kontinua komprometidu atu apoia Timor Leste iha dezenvolvimentu setór agrikultura, hodi aumenta seguransa alimentár, hadia moris agrikultór sira no promove dezenvolvimentu inkluzivu no sustentável ba tempu naruk.
“Ami hatoo agradese ba Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta, Ministériu Finansas, Sekretáriu Estadu relevante sira, asosiasaun agrikultór sira no parseiru dezenvolvimentu hotu neebe kolabora iha preparasaun no implementasaun projetu ida nee,” dehan nia.
Iha fatin hanesan, Ministru Agrikultura Pekuaria Peskas no Florestas (MAPPF), Marcos da Cruz hatete, ohin marka importante ida iha ita nia esforsu hamutuk hodi transforma setór kafé Timor-Leste nian, asinatura akordu finansiamentu Adisionál ba Projetu Melloramentu Meius Subsisténsia Kafé no Agroflorestál (CALIP), neebe hetan apoiu husi Banku Dezenvolvimentu Aziátiku ho apoiu valorizadu husi Governu Japaun, reafirma ita nia kompromisu hamutuk atu hari setór kafé modernu, produtivu, kompetitivu, no reziliente ba klima neebe hadia meiu subsisténsia agrikultor sira niian no kontribui ba moris sustentável dezenvolvimentu nasionál,” dehan nian.
Lori Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peskas no Floresta nia naran, hatoo hau nia apresiasaun sinseru ba Banku Dezenvolvimentu Aziátiku, Governu Japaun no parseiru dezenvolvimentu sira hotu ba sira nia konfiansa, amizade no investimentu neebe kontinua iha Timor Leste nia dezenvolvimentu agríkola.
Kafé okupa fatin uniku iha istória, ekonomia no identidade Timor Leste nian, durante jerasaun sira, ida nee sustenta ona komunidade rurál sira, hamosu rendimentu esportasaun nian, no liga nasaun ho merkadu internasionál sira. Ohin loron, ida nee sai nafatin ami nia merkadoria esportasaun agríkola ne’ebé importante liu no fornese meius subsisténsia ba uma kain agrikultór liu 60,000.
(joa)






