DILI, STLTIMORLESTE.com —Aksaun eviksaun neebe Governu liu husi SEATOU halao daudaun ba preparasaun Simeira ASEAN nian sai hanesan ‘solusaun provizoriu’ ida, no laos solusaun ba tempu naruk, atu realoka komunidade sira ba moris dignu. Kritika nee hatoo husi Lider Movimentu Reafirmasaun Reformasaun Nasional, Cesar Valente, kona-ba impaktu eviksaun ba populasaun afetadu sira.
Valente salienta katak, Governu la hamosu planu neebe sustentavel ba realokasaun komunidade sira. Tuir nia viziaun, impaktu husi desizaun nee sei halo povu moris namkari no sabraut fali wainhira atividade simeira nian remata tiha.
“Ita haree eviksaun nee estratejia deit ba simeira ASEAN neebe atu mai, laos tanba ideia ida para realoka povu nee iha moris kondisaun dignu, lae. Signifika katak depois de simeira ASEAN halo hotu tiha, povu fila ba hela sabraut no arbiru fali,” Cesar Valente hatoo ba STL, bainhira estabelese estrutura MORRENA, iha Postu Administrativu Vamesi, Munisipiu Baukau, foin lalais nee.
Enkuantu nee, Valente foti kazu konkreta kona-ba komunidade sira neebe hela iha foho leten Tasi Tolu, neebe hetan aksaun duni husi autoridade sira. Nia kestiona kazu balu neebe sofre eviksaun dala rua-dahuluk duni sai husi Dili sentru, no tanba rai laiha, sira obrigadu ba dada kalen aat iha foho leten Tasi Tolu hodi subar, hanesan situasaun iha tinan 1999 wainhira populasaun sira tun husi ailaran.
Líder movimentu nee mos husu fali konfiansa no promessa sira neebe hato’o husi Primeiru-Ministru, Xanana Gusmão ba populasaun sira, hodi husu atu ukun-nain sira labele haluha historia no sofrimentu neebe povu liu husi iha tempu pasadu.
Iha fatin hanesan, Porta-Voz Movimentu Reafirmasaun Reformasaun Nasional Rejional (Munisípiu) Baukau, Natália dos Santos, kestiona mos vontade polítika ukun-nain sira nian, neebe too agora seidauk konsegue produz lei rai nian ho definisaun klaru.
“Laiha vontade politika hodi hamosu lei rai nian neebe garante sira-nia direitu ba rai, uma, no servisu. Tanba definisaun lei neeebe la klaru halo komunidade sira hela desorganizadu, no Governu fali foti desizaun eviksaun sem iha planu mestre (master plan) neebe ho matadalan,” Natália dos Santos kritika.
Nia salienta katak, akumulasaun husi problema sosial oioin neebe akontese daudaun laos tanba povu nia hakarak, maibe hamosu husi desizaun politika partidarizmu husi ukun-nain sira.
Entretantu, Akademiku husi Universidade Nasional Timor Lorosa’e (UNTL), Santiago de Araújo, sublina katak Governu presiza foti meius neebe ho ekilíbriu no humanitariu. Tuir nia viziaun, aksaun eviksaun tenke lao hamutuk ho meius reabilitasaun sosial no ekonomiku neebe klaru, atu nunee labele kria fali vulnerabilidade foun ba komunidade afetadu sira.
(car)






