Eis Padre Martinho Gusmão Husik Ona Mundu ho Idade 58

Eis Padre Martinho Germano da Silva Gusmão. (Foto: Espesial)

DILI, STLTIMORLESTE.com – Eis Padre Martinho Germano da Silva Gusmão fila hikas ona ba Aman Maromak nia kadunan santu, hodi hakotu ona nia peregrinasaun husi mundu iha Hospital Nasionál Guido Valadares (HNGV), Bidau, Dili, Sabadu (22/8/2026).

Tuir observasaun STL iha Mortuariu HNGV Dili hatudu katak familia no madre sira reza ba salvasaun klamar Eis Padre Martinho Gusmao nian.

Liu tiha minutu balun, mate isin Eis Padre Martinho Gusmão lori ho kareta mate nian ba matebian nia rezidensia iha Bekora.

Eis Padre Martinho Gusmão moris iha Baukau, iha loron 22 Maiu 1968 no hakotu iis ho idade 58, iha HNGV Dili. Nia hahú baixa ICU iha HNGV iha loron 02 Julhu 2026 hodi halo tratamentu intensivu ba nia kondisaun saúde, maibe iha loron Sabadu, 22 Agostu 2026, nia hakotu iis. Maske nunee, husi parte HNGV seidauk fo sai motivu husi falesimentu nee.

Eis Padre Martinho Gusmão hasai kursu iha área Filosofia, estudu nível pós-graduasaun no estuda iha área Siénsia Polítika iha Roma, Itália. Nia mós hakerek livru kona-ba istória no pensamentu lideransa Rezisténsia Nicolau dos Reis Lobato, neebé lansa iha 30 Novembru 2018 liu bá.

Biografia

Martino Gusmão moris iha tinan 1968 husi Francisco Gusmão no Amélia da Silva. Nia frekuenta eskola primária (1974–1983) no eskola pré-sekundária (1983–1985) iha instituisaun Saleziana iha Baucau.

Tuir fali ho ensinu sekundáriu too tinan 1989 iha Semináriu Sancti Dominici iha Hokeng iha illa Indonézia, Flores, no estudu universitáriu iha filozofia iha Malang husi tinan 1991 too 1995.

Nia kompleta mestradu iha Malang entre tinan 1996 no 1998, no mestradu daruak iha Siénsia Polítika Pogorika iha Universidade Gresia Roma 2002 too 2005.

Iha loron 26 fulan Fevereiru tinan 1998, Gusmão hetan ordenasaun nuudar diákonu iha Katedrál Malang (Indonezia), no iha loron 8 fulan Setembru, nia hetan admisaun iha presbitériu Dioseze Baucau nian.

Durante tinan dahuluk Timor Lorosae nia independénsia, Gusmão halao knaar nuudar prezidente ba Komisaun Justisa no Pás Dioseze Baucau nian. Iha kapasidade ida-nee, nia husu atu prosesa violasaun direitus umanus neebé komete durante okupasaun Indonézia. Nia argumenta katak amnistia ida sei hamosu deit laran-moras no katak la presiza rekonsiliasaun entre ema Indonézia no Timor-oan sira.

Husi tinan 2007 too 2013, Gusmão halao knaar nuudar Igreja Katólika nia reprezentante iha Komisaun Nasionál Eleitorál (CNE) nuudar mós portavós komisaun nian. Iha loron ikus kampaña eleisaun prezidensiál tinan 2007 iha Timór-Leste, Gusmão publikamente fó apoiu ba Fernando de Araújo, kandidatu ba Partidu Demokrátiku.

Iha tinan 2014, bainhira prepara ba selebrasaun bisentenáriu tinan 2015 nian kona-ba too estátua Saun António nian—objetu venerasaun lokál nian—Gusmão, iha momentu neebá pároku Manatuto nian, husu ba ministru Transporte Gastão Sousa veíkulu ida hodi tulun ho preparasaun sira.

Iha 2017, Sousa hetan akuzasaun ba uzu ilísitu ba veíkulu ofisiál ida ba objetivu ida-nee; konsekuentemente, iha 2018, Sousa, Gusmão, no sira seluk (hasoru akuzasaun ketak) lori ba julgamentu, maibé Gusmão hetan absolvisaun.

Nia deskreve akuzasaun korupsaun hasoru nia hanesan motivasaun polítika. Nia defende katak prosesu tribunál nian viola konkordatu entre nasaun no Vatikanu no nota katak nein Ministériu Públiku ka tribunál la notifika Bispu Baucau nian kona-ba kazu nee liuhosi eskrita, hanesan ezije hosi akordu. Liután, Gusmão rekuza atu kumpre juis nia ezijénsia katak nia labele hatais amlulik nian iha tribunál.

Iha loron 29 fulan Janeiru tinan 2020, Gusmão fó sai ninia desizaun atu renunsia ba amlulik, movimentu ida neebé ikusmai no ofisialmente konfirma iha loron 20 fulan-Janeiru tinan 2021.

Iha loron 30 fulan Agostu, Bispu Basílio do Nascimento suspende nia husi knaar igreja nian hotu, hodi loke dalan ba Gusmão atu fó sai iha loron 1 fulan Setembru katak nia iha intensaun atu kandidata aan nuudar kandidatu iha eleisaun prezidensiál Timór Leste 2022 nian.

Papa Francisco liberta formalmente nia husi estadu klerikal iha loron 27 fulan Novembru tinan 2021. Gusmão hetan eliminasaun iha primeira volta eleisaun nian, hetan deit votu 8.598 (1.3%).

Gusmão hanorin iha Institutu Filozofia no Teolojia iha Dili. Nia mós mosu iha emisora edukasionál TVE/TL. Aleinde nee, nia hakerek ona livru oi-oin. Ninia biografia kombatente independensia Nicolau Lobato aprezenta iha tinan 2018 iha eventu neebé halao iha Palasiu Prezidensial.

(jos/mik/ANT)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *