DILI, STLTIMORLESTE.com – Ekipa Instituisaun nee (6) ne’ebè halo auto stop ba kareta no motor estadu, konsege detein suspeitu nain neen (6) ne’ebè utiliza kareta no motor estadu la tuir regra ne’ebè iha.
Tuir Adjuntu Investigasaun KAK, Alvaro Maria Freitas katak, progresu auto stop durante loron rua nia laran, programa ne’ebè KAK halo hamutuk ho patrimoniu Estadu, Diresaun Nasional Transporte Terestre, Komisaun Funsaun Pùblika, Inspesaun Jeral Estadu, Polisia Tranzitu, hamutuk Instituisaun neen (6).
Objetivu halo ida ne’e hanesan fo mensajen ida ba ita nia funsionariu Estadu sira atu ùza kareta Estadu ka sasan Estadu nian ho rèsponsabilidade, signifika katak kareta sira ne’ebè posse kada funsionariu nia liman ne’e sira bele ùza, maibé uza ba iha fim servisu nian. Labele uza fali kareta iha loron ferias, uza ba atividade privadu ida ne’e lei proibidu.
Ita nia lei Kodigu Penal Timor nian, ida ne’e nudar aktu krime Pèkulatu de Uzu katak, uza sasan Estadu nian motor kareta laos ba interese servisu, maibè ba iha interese privadu. No haree bebeik aktu sira hanesan ne’e mosu kleur ona, ekipa ida ne’e forma ho objetivu atu halo prevensaun.
Alvaro dehan, diresaun tolu iha KAK Koperasaun no Prevensaun iha nia servisu hanesan, Patrimoniu Estadu sira maka nain ba sasan Estadu nian, Diresaun Nasional Terestre maka regula konaba transporte publiku no privadu sira, Tranzitu, no Komisaun Funsaun Publiku.
Tamba ne’ e mak ekipa refere halo autu stop durante loron 2 iha Dili, hahu iha loron 22 to loron 23 fulan Agusto, tinan ida ne’e, halo iha loraik to kalan, no meudia to loraik.
“Auto stop ne’ebè halo husi ekipa ida ne’e, foti kareta neen (6) motor sanulu resin neen (6) no detein suspeitu ka arguidu sira ne’ebè utiliza sasan sira ne’e hamutuk nain neen, supeitu sira ne’e tahan hela iha sela KAK nian, “Dehan Alvaro ba Jornalista sira iha Edefisiu KAK Farol, Tersa (25/08/2026).
Nia hatutan, prosesu ne’e foin tama ba iha faze detensaun, atu lori ba iha prosesu sumariu iha Tribunal. Tuir krime Pekulatu de Uzu iha artigu 83 lei numèru 7/2020 konaba mèkanizmu prevensaun Korupsaun nian ne’e, nia pena bele hetan to tinan 2 no bele mos aplika koima, Juiz turnu mak sei hare. Karik iha prezuizu ruma relasiona ho Pekulatu de Uzu ne’e.
Ezemplu halo Pekulatu de Uzu laos uza kareta deit, mina Estadu nian ne’ebè tau iha kareta sai mos hanesan parte ida, atu Juiz sira mos tetu konaba ida ne’e. Hanesan uza mina ne’e la iha autorizasaun husi Superior, ida ne’e mòs sai hanesan parte ida Juiz tetu hanesan prejuizu Estadu. Tamba ne’e prejuizu iha rua, ida tamba uza sasan Estadu hanesan kareta ka motor, no ida maka uza mina.
Informa tan, sira detein kareta estadu halo nia movimentu iha loron ne’ebè ekipa halo auto stop iha barak, maibè balu mai justifika sira iha duni karta ne’ebè justifika sira nia viajem imediatu sira hatudu no haruka sira fila, konaba motor nian balu kaer no balu halai.
Dehan, balu ho motor hare ekipa sira halai husik hela motor, maibè ita iha rejista konaba motor nia plat, depois sei notifika ba sira. No iha motor kareta sira ne’e balu familia maka uza, balu funsionariu sira maka uza.
Akresenta, sira ne’ebè detein balu la iha karta autorizasaun lori kareta, no balu la iha koperasaun ho ekipa, tamba ne’e deside detein bazeia ba iha sirkunstansia balu.
Iha fatin hanesan, Komisaun Adjuntu Prevensaun no Sensibilizasaun, Rozario Salsinha Araujo dehan, funsionariu sira tenke toma responsabilidade no disiplina uza sasan estadu.
“Funsionariu sira tenke toma responsabilidade liu liu disiplina uza sasan sira ne’e, tamba potensia fo prejuizu ba estadu bele iha risku, no servisu investigasaun bele lao. Tamba funsionariu sira ne’ebè hasoru malu liu husi sensibilizasaun, seminariu, maibé funsionariu balu hakarak teste nafatin autoridade sira,” dehan nia.
Hatutan, servisu sira nune’e presija kopera hamutuk, husi superior no ajente sira, atu uza kareta ho disiplina no uza didiak, tamba dala ruma funsionariu balu halao servisu kareta la iha, maibè dirijente sira utiliza kareta tuir sira nia hakarak.
Sublina, dirijente balu simu ona subsidiu governu nian, utiliza kareta tuir nia dalan. Se kareta estadu uza ba halao servisu estadu, laos ba uza fali ba iha atividade privadu.
Nune’e mos, Adjunto Servisu Apoiu Koperasaun, Miguel Acasio Faria dehan, servisu ne’ebè ekipa sira halao, antes ne’e iha ona.
“Servisu ne’e koperasaun entre Instituisaun Estadu, no bazeia ba nota entendementu ne’ebè antes ne’e iha ona, servisu sei kontinua nafatin, no koperasaun entre prevensaun ho Instituisaun sira ne’ebè antes ne’e sensibilizasaun koperasaun halao nafatin, no ikus maka hamosu servisu ida ne’ebè tun direta iha terenu, halo auto stop,” dehan nia.
Hatutan, ida ne’e laos servisu foun, maibè antes ne’e iha ona atu prevene no kombate korupsaun.
Alende ne’e, Diretora Jeral Gestaun Patrimoniu Estadu, Timotia Marques afirma, patrimoniu estadu mos hanesan diresaun ida ne’ebè envolve hotu iha ekipa ne’e.
“Patrimoniu Estadu hanesan Diresaun ida ne’ebè iha kompetènsia, bele hare konaba gestaun patrimoniu estadu nian hotu, tuir dekretu lei numeru 80/2022 oinsa maka atu jere veikulu estadu nian,” dehan nia.
Hatutan, regulamentu veikulu Estadu iha jestaun rua deit, jestaun ba frota lina Ministeriu instituisaun sira, no mòs frota nasional ne’ebè jere husi patrimoniu Estadu. Lina Ministeriu no Instituisaun sira tenke jere frota ne’ebè termina ho nùmeru limite ne’ebè maka iha. Katak veikulu estadu sira ne’e tenke uja ba fins profesionais, bainhira halao atividade profesonal labele ses husi orariu servisu nian.
Dehan, ita nia dekretu lei hateten, orariu servisu nian husi tuku 7 dader to iha tuku 7 kalan, wainhira halao atividade ruma ses husi oras servisu nian, tenke hetan autorizasaun husi superior masimu, atu halo atividade ne’ebè fora husi servisu.
Esplika, bazeia ba dekretu ne’e maka forma ekipa monitorizasaun konjunta iha artigu 20 ne’ebè hateten konaba, ekipa monitorizasaun fiskalizasaun konjunta ne’ebè iha. Ekipa ne’ebè iha Diresaun Jeral Patrimoniu Estadu maka hanesan Sekretariadu atu halo kordenasaun administrativu, atu asegura evidensia sira no fornese dadus ruma liga ho veikulu Estadu nian. Hanesan KAK hetan iregularidade ruma iha terenu, maka prosesa tuir kompetensia ne’ebè iha.
Sublina, hanesan indisus ba krime KAK maka sei hare, se ba iha prosesu disiplinar ruma husi Komisaun Funsaun Pùbliku maka sei haree. Se komete iregularidade konaba kodigu estrada nian, Polisia Tranzitu no DNTT maka sei kabe responsabilidade.
(ter)
