Wolbachia Atinji 80% iha Dili

Foto: Espesial

DILI, STLTIMORLESTE.com – Implementasaun Wolbachia iha Dili atinji 80%, governu prepara espansaun programa ba munisípiu ho kazu dengue aas iha futuru.

Visi-Ministru Saúde ba Instituisaun Fortalesimentu Saúde, Jose Reis Magno, hatete implementasaun programa Wolbachia to’o agora atinji ona 80%, no konsidera rezultadu ne’e pozitivu iha esforsu prevensaun dengue.

Nia hatete, governu halo esforsu hotu nu’udar estratéjia atu prevene dengue no evita situasaun moras ne’e sai grave liután.

“Laiha hanoin ida katak buat ne’ebé governu halo nee atu estraga ema sira, tanba ema hotu ne’e hola parte husi 1,4 juta populasaun. Bainhira ita halo buat ruma ne’ebé diak, ita proteje ita nia an rasik ona,” dehan Jose Reis Magno ba jornalista iha Hotel Novu Turismu, Tersa (15/09/2026).

Nia hatutan, ho persentajen implementasaun ne’ebé atinji 80%, governu espera programa Wolbachia bele hatudu rezultadu diak liután iha tinan sira tuir mai.

Jose Reis Magno hatete, implementasaun Wolbachia agora foka iha Dili, maibé governu iha planu atu espande programa ne’e ba munisípiu seluk ne’ebé rejista nivel dengue aas.

Nia hatete, governu koalia ona ho Menzies kona-ba rezultadu implementasaun Wolbachia. Bainhira rezultadu hatudu impaktu pozitivu, programa sei konsidera atu espande tan ba munisípiu sira seluk.

Iha sorin seluk, sidadaun Domitila da Cruz hatete nia espera programa Wolbachia bele ajuda hamenus no prevene moras dengue iha Timor-Leste.

“Tinan ba tinan povu Timor-Leste sempre hetan moras nee to’o balun lakon vida, liuliu labarik sira. Hau nia oan mos hetan moras dengue, maibé ho grasa Maromak no tratamentu diak husi mediku sira, nia bele rekopera fali,” dehan Domitila.

Nia espera, implementasaun Wolbachia iha Dili bele ajuda kontrola transmisau dengue no hamenus risku moras ne’e iha komunidade.

Ihá sorin seluk tuir dadus neebe diariu ee asesu husi pajina governu no ajensia tatoli katak, programa Wolbachia iha Timor-Leste hahú nia preparasaun iha 2024, ho kolaborasaun entre Ministériu Saúde, Menzies Timor-Leste, World Mosquito Program (WMP) no Action on Poverty.

Lansamentu programa hala’o iha dia 8 Agostu 2025, iha Dili. Iha fase inísiu, ekipa planeia atu husik susuk lori Wolbachia iha komunidade Dili.

Iha semana rua primeiru implementasaun, 8.141 susuk Wolbachia ona husik iha área sira iha Dili. Susuk sira ne’e tau iha garafa aberta iha uma komunidade, eskritóriu no fatin públiku.

Programa ne’e cobre suku 24, iha Postu Administrativu Dom Aleixo, Nain Feto, Cristo Rei no Vera Cruz, ho populasaun-alvu estimadu liutiha 200.000–240.000 ema.

Iha 17 Marsu 2026, Ministériu Saúde no parseiru sira marka remata fase husik susuk Wolbachia iha Dili.

Rezultadu kona-ba impaktu programa seidauk bele konklui agora. Ministériu Saúde hateten katak rezultadu bele haree klaru liután depois tinan ida ka rua, no monitorizasaun sei kontinua.

Objetivu prinsipál mak hamenus kapasidade susuk Aedes aegypti atu transmite vírus dengue. Métodu Wolbachia la substitui limpeza ambiente, elimina bee nalihu, fumigasaun, repelente no medida kontrolu vetór seluk; nia funsaun mak komplementár.

(dom)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *