TL Prioriza Hametin Sistema Saúde Públika

Visi-Ministru Saúde ba Asuntu Fortalesimentu Institusionál, Jose dos Reis Magno. (Foto: STL/Domingas Gomes)

DILI, STLTIMORLESTE.com – Timor-Leste (TL) sei hametin sistema saúde públika liuhosi investimentu rekursu umanu, kapasidade laboratóriu, vijilánsia no preparasaun ba emerjénsia.

Visi-Ministru Saúde ba Asuntu Fortalesimentu Institusionál, Jose dos Reis Magno hateten katak, Funsaun Esensiál Saúde Públika tenke sai prioridade nasionál, atu prevene moras no proteje komunidade.

Nia hato’o deklarasaun ne’e iha Workshop Benchmarking Nasionál ba Prioritizasaun Funsaun Esensiál Saúde Públika, iha Palm Spring Hotel, Fatuhada, Dili, Segunda-feira (12/10/2026).

Jose dos Reis Magno esplika katak, sistema vijilánsia saúde públika efetivu ajuda identifika ameasa saúde iha faze sedu, enkuantu laboratóriu forte permite konfirmasaun moras ho lalais.

Nia hatutan katak, promosaun saúde no partisipasaun komunidade ajuda ema komprende risku saúde no foti desizaun apropriadu ba sira-nia moris loroloron.

“Ema mak sentru husi sistema saúde públika ne’ebé efetivu. Timor-Leste presiza investe iha rekursu umanu ho koñesimentu no kapasidade.”

Nia dehan katak, médiku, enfermeiru, tékniku laboratóriu, epidemiólojista, ofisiál saúde ambientál no espesialista dadus iha papél importante no komplementár.

Tanba ne’e, planeamentu rekursu umanu tenke konsidera la’ós de’it númeru pesoál saúde, maibé mós sira-nia kompeténsia, distribuisaun no nesesidade servisu.

Nia afirma katak, hametin saúde públika presiza investimentu ba kapasidade laboratóriu, ekipamentu, finansiamentu no sistema informasaun ne’ebé apropriadu.

Prosesu benchmarking nasionál ne’e sei ajuda avalia kapasidade iha nivel nasionál, munisipál, unidade prestasaun saúde no komunidade, inklui koordenasaun no fahe responsabilidade entre instituisaun.

Jose dos Reis Magno subliña katak, benchmarking labele sai relatóriu tékniku de’it, maibé tenke produz desizaun konkretu, prioridade klaru no melloramentu ne’ebé bele sukat.

Rezultadu prosesu ne’e sei sai baze ba investimentu, dezenvolvimentu rekursu umanu, programa formasaun, hametin vijilánsia, kapasidade laboratóriu no preparasaun ba emerjénsia.

Nia hateten katak, rezultadu benchmarking mós tenke orienta planeamentu saúde nasionál, alokasaun rekursu no desizaun finansiamentu, atu responde ba nesesidade no asegura impaktu pozitivu ba komunidade.

“Objetivu mak komprende situasaun atual, identifika lakuna no determina asaun atu hametin sistema saúde públika ho sustentabilidade.”

Nia hatutan katak, implementasaun funsaun esensiál saúde públika presiza kolaborasaun ho setór protesaun sivíl, agrikultura, saúde animál, ambiente, saneamentu, edukasaun no instituisaun relevante sira seluk.

Workshop ne’e sei foka ba área prioridade lima: jestaun emerjénsia saúde públika; vijilánsia no monitorizasaun saúde públika; prevensaun no detesaun sedu ba moras; protesaun saúde; no promosaun saúde.

Área hirak-ne’e sei sai baze atu avalia kapasidade existente, identifika lakuna, klarifika responsabilidade institusionál no determina prioridade ba hadi’a sistema saúde públika.

Jose dos Reis Magno husu ba partisipante sira atu hametin responsabilidade institusionál, hadi’a koordenasaun no harii vizaun komún ba futuru saúde públika iha Timor-Leste.

Nia afirma katak, hametin funsaun esensiál saúde públika mak investimentu ba povu, reziliénsia nasionál no futuru nasaun nian.

Xina Apoia Hametin Saúde Públika
Konselleiru Ekonomiku no Komersiál husi Embaixada Repúblika Populár Xina, Zhao, hato’o apresiasaun ba Organizasaun Mundiál Saúde (OMS), Ministériu Saúde Timor-Leste no Sentru Xina ba Kontrolu no Prevensaun Moras.

Nia esplika katak, workshop ne’e parte husi projetu kooperasaun trilateral kona-ba dezenvolvimentu forsa traballu saúde públika no emerjénsia, ne’ebé envolve Timor-Leste no Xina.

Governu Xina liuhosi Fundu Kooperasaun Dezenvolvimentu Globál no Sul-Sul, fó apoiu finanseiru no tékniku atu hametin kapasidade profisionál Ministériu Saúde.

Projetu ne’e foka ba dezenvolvimentu rekursu umanu, hadi’a koordenasaun no aumenta kapasidade atu prevene, prepara no responde ba risku saúde públika.

Zhao subliña katak, forsa traballu saúde públika ne’ebé forte mak fundamentu importante ba sistema saúde reziliente, tanba ne’e kompeténsia téknika profisionál presiza sai prioridade.

Nia enkoraja partisipante sira atu fahe esperiénsia, aprende malu no aplika koñesimentu ne’ebé hetan iha workshop atu hadi’a kapasidade téknika no rekursu umanu.

Nia afirma katak, Governu Xina kontinua apoia kobertura saúde universál no hametin reziliénsia sistema saúde, liuhosi kooperasaun ho komunidade internasionál.

Zhao mós temi katak, hahú husi 2004, Xina haruka ekipa médika 11 ba Timor-Leste atu presta asisténsia saúde ba populasaun.

Ekipa hirak-ne’e fó konsultasaun no tratamentu médiku ba pasiente hamutuk liu 300.000, no kontinua presta servisu kliniku iha ospitál nasionál iha Dili.

Ekipa médika Xina nian mós hala’o prosedimentu sirúrjiku no fahe koñesimentu tékniku ho médiku lokál no instituisaun saúde sira.

Aleinde ne’e, Governu Xina fó apoiu ba Timor-Leste liuhosi doasaun aimoruk, ekipamentu médiku, bolsa estudu no oportunidade formasaun ba profisionál saúde.

(dom)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *