DILI, STLTIMORLESTE.com – Prezidente Republika (PR), José Ramos-Horta afirma, Prezidénsia Repúblika promove Tais Timor-Leste (TL) liuhosi oferta ba líder internasionál.
Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta afirma katak, Prezidénsia Repúblika sai instituisaun ida ne’ebé promove Tais Timor-Leste iha mundu internasionál, liuhosi oferta Tais nu’udar prezente ba xefe Estadu no primeiru-ministru no bainaka espesial husi nasaun oioin.
Horta hato’o deklarasaun ne’e ba jornalista iha Palásiu Prezidensiál Nicolau Lobato, Bairru Pité, Dili, iha Tersa-feira, 13 Outubru 2026, durante entrevista kona-ba promosaun Tais Timor-Leste.
Nia esplika katak, bainhira halo viajen ba rai li’ur, nia lori Tais nu’udar prezente ba líder no konvidadu espesiál sira, hodi promove kultura no produtu lokál Timor-Leste.
“Instituisaun ne’ebé gasta osan barak ba Tais mak Prezidénsia Repúblika, tanba ami sempre lori Tais kualidade ho kaibauk nu’udar prezente ba líder internasionál sira,” dehan Horta.
Prezidente Repúblika hato’o mós parabéns ba Timor Aid, liuliu ba Maria do Céu Lopes, no ba parseiru internasionál sira ne’ebé apoia promosaun Tais.
Parseiru sira ne’e inklui Nasoins Unidas (ONU), ONU Feto (UN Women), Programa Dezenvolvimentu Nasoins Unidas (UNDP), UNICEF, Embaixada Austrália, Embaixada Nova Zelándia no Governu Estadus Unidus.
Horta hato’o mós apresiasaun ba Governu Timor-Leste, liuhosi Ministériu Juventude, Desportu, Arte no Kultura, no Sekretaria Estadu Arte no Kultura, tanba sira-nia apoiu ba promosaun patrimóniu kulturál nasionál.
Nia subliña katak Tais, kaibauk, mortén no kafé mak produtu ne’ebé Prezidénsia Repúblika promove iha rai-laran no rai-li’ur.
Horta konsidera katak promosaun ne’e fó oportunidade ba soru-na’in sira atu hetan rendimentu, tanba Tais presiza tempu, koñesimentu no servisu manual atu produz.
“Produsaun Tais susar tebes, tanba la’ós buat ida ne’ebé ita bele tau iha makina atu suku,” hatete Horta.
Nune’e mos Diretora Ezekutiva Timor Aid, Maria do Céu Lopes da Silva, hatete katak Asosiasaun Rede Soru Na’in (RSN) sei dezenvolve planu estratéjiku ba prezervasaun, empoderamentu no sustentabilidade Tais.
Planu ne’e iha objetivu atu hametin kapasidade soru-na’in sira, promove transmisaun koñesimentu tradisionál ba jerasaun foun no dezenvolve patrimóniu kulturál Timor-Leste.
Objetivu ne’e sai parte importante husi Fórum Tais ba dala-haat, ne’ebé hala’o iha Dili, iha Tersa-feira, 13 Outubru 2026, ho partisipasaun Prezidente Repúblika, reprezentante Governu, korpu diplomátiku, ajénsia ONU no sosiedade sivíl.
RSN hato’o agradese ba Prezidente Repúblika tanba durante tinan tolu tuir malu, nia disponibiliza fatin no apoiu ba organizasaun Fórum Tais.
Asosiasaun ne’e konsidera prezensa Prezidente Repúblika no konvidadu sira nu’udar rekoñesimentu ba soru-na’in sira ne’ebé kontinua mantein tradisaun tein Tais iha Timor-Leste.
RSN hato’o mós agradese ba doadór sira, inklui UN Women, ne’ebé fó apoiu ba asosiasaun ne’e hahú husi tinan 2019 to’o agora.
Iha tinan 2026, Parlamentu Nasionál aprova ona finansiamentu espesífiku ba RSN no grupu soru-na’in sira seluk, liuhosi Ministériu Juventude, Desportu, Arte no Kultura.
Finansiamentu ne’e inklui apoiu ba Fórum Tais no Asembleia Jerál, ne’ebé sei hala’o iha loron tuirmai.
RSN hato’o mós agradese ba Gabinete Apoiu ba Sosiedade Sivíl (GASC), ne’ebé fó subsídiu ba formasaun joven texedor sira kona-ba uza telar vertikál iha Munisípiu Covalima.
Iha área dezenvolvimentu produtu, Embaixada Reál Tailándia no Fundasaun Chaipattana kolabora ho UN Women atu lori peritu sira husi Tailándia ba Timor-Leste.
Inisiativa ne’e iha objetivu atu apoia empoderamentu ekonómiku soru-na’in sira no aumenta oportunidade komersiál ba produtu Tais.
Ministru Juventude, Desportu, Arte no Kultura, Nélio Isaac Sarmento, hatete katak Fórum Tais importante ba komunidade hotu, tanba Tais la’ós de’it sasán atu hatais, maibé mós patrimóniu ne’ebé jerasaun ida transmite ba jerasaun seluk.
Ministru ne’e hatete katak UNESCO rekoñese Tais nu’udar patrimóniu kulturál Timor-Leste nian iha tinan 2021.
Nia subliña katak rekoñesimentu UNESCO la’ós atu halo Estadu no komunidade tuur de’it, maibé presiza esforsu kontinua atu prezerva no promove patrimóniu ne’e.
Governu, liuhosi Sekretaria Estadu Arte no Kultura, kontinua kolabora ho parseiru sira atu promove Tais Timor-Leste no garante katak tradisaun ne’e la lakon, maibé kontinua moris husi jerasaun ida ba jerasaun seluk.
(eme)






