DILI, STLTIMORLESTE.com — Prezidente Tribunal Rekursu (PTR), Afonso Carmona klarifika katak, nia eskoltu la’ós atu intervén, maibé akompaña funsionáriu tribunal nian.
Klarifikasaun ne’e halo relasiona ho informasaun ne’ebé espalla kona-ba alegasaun katak nia haruka eskoltu atu hasai juíza na’in haat iha tribunal.
Carmona hateten katak, nia sei konfirma uluk informasaun kona-ba knaar eskoltu sira nian, no subliña katak sira la’ós atu intervén.
“Eskoltu nee hau nia eskoltu, neebe sira halo buat ruma pasti hau hatene tanba nee hau dehan hau sei konfirma lai, eskoltu sira nee la naran lao, pasti pedidu ruma sira laos ba intereven, maibe akompana deit, maibe orsida hau konfirma lai,” dehan Carmona ba jornalista sira iha Tribunal Rekursu.
Kona-ba dezakordu ne’e, Carmona dehan katak nia seidauk bele ko’alia kona-ba desizaun Konsellu Superior Majistradu (KSMJ) nian.
Nia esplika katak, funsionáriu sira ne’ebé atu hala’o servisu presiza akompañamentu polísia atu asegura seguransa.
“Hau sei nonok atu defende dignidade estadu nian, independensia tribunal nian, imparsialidade tribunal nian, hela deit hau mesak ona oinsa hau defende buat nee, tanba ema hotu tenke komprende estadu nee, kumpri ordem tribunal, ita hotu funsionariu tenke hakruk ba lei, agora se imi la kumpri regra hau maka atu sala fali,” nia dehan.
Carmona afirma katak, polísia nia knaar mak defende Estadu no asegura seguransa, la’ós atu kria problema. Nia mós husu tanbasá akompañamentu funsionáriu sira atu hadi’a odamatan sai problema.
“Ita nee defende estadu deit, to tempu ida ema hasai ita hotu ona, Polisia mos defende estadu laos halo problema,” dehan Carmona.
Kona-ba reklamasaun, nia hateten katak asuntu ne’e tenke lori ba tribunal atu deside, tuir prosedimentu no ordem judisiál.
Carmona mós afirma katak, se parte sira la konkorda ho desizaun, sira bele aprezenta reklamasaun ba KSMJ, tuir mekanizmu ne’ebé aplika.
Nia konsidera diálogu nu’udar dalan ida atu rezolve dezakordu, no enfatiza katak parte hotu tenke respeita lei no autoridade judisiál.
“Juiz sira husu atu halo dialogu, ida nee meius komunikasaun neebe diak, tanba estadu nia direitu defende to mate,” nia dehan.
Iha fatin ketak, Juiz Administradór Tribunál Dili, Yuni Pamukas, afirma katak seidauk iha obrigatoriedade atu hasai juiz sira husi prosesu administrativu.
Pamukas esplika katak, iha prinsipiu, parte seguransa sei koordena ho administradór atu trata situasaun balu iha tribunál. Nia dehan katak, to’o agora, seidauk iha medida konkreta ne’ebé hala’o.
“Eskoltu sira mai hasoru juiz administradór. Iha prinsipiu, ohin parte seguransa mai koordena ho administradór atu trata situasaun balu,” afirma Yuni Pamukas.
Nia hatutan katak, nia esforsu mak organiza servisu tribunál atu lao ho di’ak no asegura juiz sira ne’ebé kolokadu iha Tribunál Dili.
Tuir Pamukas, Juiz Administradór sei la interfere diretamente ba juiz sira ne’ebé la kolokadu iha Tribunál Dili. Nia responsabilidade limita ba juiz sira ne’ebé kolokadu iha tribunál ne’e.
Pamukas afirma katak, nia hala’o knaar tuir Lei Organizasaun Judisiária, ne’ebé fó kompeténsia ba Juiz Administradór atu reprezenta no jere tribunál.
Nia mós esplika katak, iha prosesu administrativu, Juiz Administradór mak normalmente organiza no prepara gabinete ba juiz sira.
Tanba ne’e, Pamukas afirma katak, to’o agora, seidauk iha obrigatoriedade atu hasai juiz sira husi prosesu administrativu.
Alende nee, Olivio Barros, nu’udar mandatáriu husi juiz na’in haat, kontesta tentativa atu hasai ekipamentu no prosesu judisiál husi gabinete juiz sira, ne’ebé nia konsidera la tuir prosedimentu administrativu.
Tuir informasaun inisiál ne’ebé simu husi nia kliente, membru CSP sira, hamutuk ho Administradór Tribunál Dili, tenta hasai ekipamentu no dokumentu husi gabinete juiz na’in haat, maibé tentativa ne’e la konsege.
“Atuasaun ida-ne’e la tuir prosesu, la tuir prosedimentu, no la tuir prátika administrasaun servisu tribunál nian,” dehan Olivio.
Nia hateten katak, asaun ne’e hamosu solidariedade entre juiz sira, tanba konsidera atuasaun ne’e la tuir prosedimentu ne’ebé normalmente aplika iha administrasaun tribunál.
Olivio subliña katak, ema ne’ebé ezekuta orden tenke verifika uluk kompeténsia no baze legál orden ne’e, maski mai husi autoridade superior.
“Estadu direitu labele halo sasan tuir ita-nia hakarak; tenke hatene mekanizmu no haree orden ne’e tuir lei ka lae,” nia afirma.
Kona-ba posibilidade krime, Olivio hateten katak sei verifika se iha indikasaun atuasaun kriminal. Nia mós temi posibilidade prosesu disiplinár no kriminál hasoru ema sira ne’ebé envolve, tuir lei ne’ebé aplika.
Nia esplika katak, investigasaun sei determina identidade ema sira ne’ebé partisipa, sira-nia estatutu, no se sira simu duni orden husi Prezidente Tribunál Rekursu.
“Tenke verifika orden ne’e eziste duni ka lae, no se nia lejítimu tuir lei,” dehan Olivio.
Nia hateten katak, sei hala’o reuniaun ho juiz sira, inklui juiz na’in haat ne’ebé transfere, no husu ba autoridade kompetente atu foti desizaun tuir prosedimentu legál.
Olivio mós husu ba Konsellu Superiór Majistratura Judisiál (KSMJ) atu analiza reklamasaun ne’ebé juiz sira hato’o ona no foti desizaun lalais.
Kona-ba transferénsia juiz sira-nian, nia hateten katak desizaun tenke tetu didi’ak, tanba iha prosesu judisiál balu ne’ebé juiz sira ne’e kaer hela.
(ter)
