DILI, STLTIMORLESTE.com — Prezidente Tribunal Rekursu (PTR), Afonso Carmona prepara juízes sira ba formasaun internasionál liuhusi kooperasaun ho CPLP, ASEAN no China, atu hametin sira-nia kapasidade profisionál.
Carmona hato’o deklarasaun ne’e ba jornalista sira iha Tribunal Rekursu, Kinta-feira, 15/10/2026, no afirma katak formasaun internasionál importante atu hasa’e koñesimentu juízes sira nian.
Nia hateten katak, nia esforsu mak fó oportunidade ba juízes hotu atu prepara an no dezenvolve sira-nia kapasidade, hodi bele kontribui ba dezenvolvimentu setór justisa.
“Hau so prepara hau nia juiz sira hotu la iha ema ida violasaun, sira hotu fo fatin sira neebe dezentendementu hau la hirus sira ida, atu sira bele prepara sira nia naran tama bele goja sektor justisa nee.” dehan nia.
Carmona husu juízes sira atu la hirus nia, tanba nia buka dalan atu fó oportunidade ba sira, la’ós atu taka sira-nia dalan ba progresu profisionál.
Husu Juiz labele hirus Carmona, nia buka dalan la taka dalan ba imi, karik ema ruma taka imi nia dalan nee politika laos carmona. Nia koko atu hatudu justu hodi hamosu STJ.
Nia mós esplika katak, prosesu nomeasaun ba kargu iha Supremu Tribunal Justisa (STJ) no Tribunal Rekursu (PTR) tenke hein to’o Prezidente Repúblika halo desizaun.
“Labele hakiduk akompana PR entrega ba se maka iha STJ no se maka iha PTR.” dehan nia.
Kona-ba preparasaun profisionál, Carmona hateten katak sei buka dalan atu organiza treinamentu ba juízes sira, inklui oportunidade atu partisipa iha formasaun internasionál.
Nia subliña katak, kooperasaun ho Comunidade dos Países de Língua Portuguesa (CPLP) importante atu fó asesu ba treinamentu ne’ebé bele hasa’e kapasidade juízes sira nian. Tanba nee tenke iha ligasaun diak ho CPLP atu fo trenamentu ba juiz sira.
Carmona mós temi importánsia atu hametin relasaun ho ASEAN no China, inklui partisipasaun iha fórum internasionál, atu juízes sira bele aumenta koñesimentu no esperiénsia.
Nia hateten katak, oportunidade formasaun ne’e la’ós ba juízes de’it, maibé bele envolve ofisiál justisa, funsionáriu no dosente sira atu sira mós bele aprende. No esforsu nee halo ba juiz sira nia interese, tanba povu hakarak sira nia matenek.
Carmona afirma katak, formasaun iha rai-li’ur importante atu juízes sira bele aumenta sira-nia kapasidade, no depois fila fali atu serve povu ho koñesimentu no esperiénsia ne’ebé di’ak liu.
Nia enfatiza katak, dezakordu entre nia no juízes sira tenke haree husi interese povu nian, tanba objetivu prinsipál mak dezenvolve sistema justisa no hadi’a servisu ba sidadaun.
Iha sorin seluk, akademiku Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL), Sebastião dos Santos, dehan katak importante tebes atu juízes sira tuir formasaun komplementár iha rai li’ur, hodi aumenta sira-nia koñesimentu no kapasidade.
“Hau hanoin katak importante tebes atu juízes sira hetan formasaun komplementár iha rai li’ur, hodi aumenta sira-nia kapasidade atu hala’o servisu no dezenvolve setór justisa,” dehan nia.
Nia kontinua hatutan katak, iha tempu ohin loron, kazu barak mak tama ba tribunal. Tanba ne’e, juízes sira presiza iha kapasidade no koñesimentu ne’ebé adekuadu atu analiza no foti desizaun kona-ba kazu sira ne’e.
Nia mós sujere atu iha planu ne’ebé klaru, hodi asegura katak juízes sira bele kontinua tuir formasaun komplementár kada tinan, atu hasa’e sira-nia kapasidade profisionál no hadi’a sistema justisa iha Timor-Leste.
(ter)






