DILI, STLTIMORLESTE.com – Projetu B-Fish, apoiadu husi JICA, kapasita peskadór eskala ki’ik atu hadi’a téknika peskas, hasa’e produsaun no garante kualidade ikan iha Timor-Leste.
Diretór-Jerál Peskas, Acácio dos Santos, hato’o informasaun ne’e ba jornalista hafoin enkontru ho JICA, iha edifísiu MAPPF, Komoro, Kuarta-feira (28/10/2026).
Nia esplika katak, enkontru ne’e hanesan reuniaun komité konjuntu anuál atu avalia implementasaun projetu B-FISH durante tinan 2024, 2025 no 2026.
Objetivu projetu ne’e mak dezenvolve kapasidade peskadór iha área kosteira, alinha ho polítika IX Governu Konstitusionál kona-ba dezenvolvimentu ekonómiku no hasa’e produsaun setór peskas.
Acácio dehan katak, projetu ne’e implementa liuhusi kolaborasaun entre JICA no Direção Peskas, Agrikultura no Jestaun Rekursu, hodi dezenvolve ekonomia azul iha Timor-Leste.
Nia afirma katak, parseria ne’e foka ba hasa’e produsaun peskas eskala ki’ik, liuliu iha komunidade peskadór sira ne’ebé hela iha área kosteira.
Projetu ne’e oferese kapasitasaun téknika ba peskadór no intermediáriu merkadu, hanesan tenkulak, tanba grupu rua ne’e iha papél importante iha produsaun no komersializasaun ikan.
“Projetu ida ne’e kapasita peskadór sira kona-ba téknika peskas, konservasaun produtu no uza ekipamentu atu mantein kualidade ikan antes to’o iha merkadu,” dehan Acácio.
Nia hatutan katak, JICA mós apoia fasilidade no ekipamentu atu ajuda peskadór sira konserva ikan depois kaer iha tasi, hodi mantein kualidade to’o iha liman konsumidór sira.
Aleinde ne’e, intermediáriu merkadu simu orientasaun kona-ba oinsá asegura kualidade ikan no fa’an produtu ba merkadu ho padraun ne’ebé di’ak.
Acácio subliña katak, projetu ne’e mós fó formasaun kona-ba seguransa no salvamentu iha tasi, atu ajuda peskadór sira proteje sira-nia vida durante atividade peskas.
Projetu B-Fish mós orienta peskadór sira atu rejista atividade loroloron, inklui kuantidade ikan ne’ebé kaer, espésie, rendimentu husi fa’an ikan no kustu operasionál.
Rejistu ne’e ajuda peskadór sira kontrola atividade ekonomia, komprende rendimentu no planeia negosiu atu hetan benefísiu di’ak liután.
Implementasaun projetu ne’e hala’o iha munisípiu tolu, mak Baucau, Manatuto no Atauro, ho kolaborasaun entre ekipa JICA no instituisaun relevante sira.
Iha parte seluk, Senior Advisor ba Dezenvolvimentu Ekonómiku husi JICA, Tamura Minoru, dehan Timor-Leste iha potensiál boot iha setór peskas, maibé peskadór sira presiza hasa’e koñesimentu tékniku.
“Iha projetu ida ne’e, ami foka liuliu ba peskadór eskala ki’ik,” dehan Tamura.
Nia esplika katak, projetu ne’e iha rezultadu prinsipál tolu, mak hasa’e kapasidade funsionáriu sira iha setór peskas, aumenta produsaun ikan no hadi’a koñesimentu peskadór no intermediáriu merkadu kona-ba kualidade ikan.
Tamura hatete katak, JICA hakarak introdús métodu peskas foun ne’ebé adapta ba kondisaun Timor-Leste, hodi hasa’e produsaun no apoia moris-di’ak komunidade peskadór sira.
Nia aumenta katak, projetu B-Fish sei kontinua to’o Juñu 2028, no JICA husu Governu Timor-Leste atu kontinua servisu hamutuk hodi dezenvolve setór peskas.
(dom)
