RAEOA-ALTON Halao Diskusaun Estudu Viabilidade Aviasaun

DÍLI, STLTIMORLESTE.com – Autoridade Rejiaun Administrativa Espesiál Oe-Cusse Ambeno (RAEOA) hamutuk ho kompanhia Alton hala’o diskusaun téknika atu lansa estudu viabilidade independente kona-ba proposta kria kompanhia aviasaun rasik, hodi aproveita patrimóniu infraestrutura ne’ebé iha ona, inklui aeroportu no aviaun Twin Otter.

Prezidente Autoridade RAEOA, Regio da Cruz Salu, hateten katak estudu ne’e sei kobre preparasaun planu negósiu, dezenvolvimentu institusionál, rekursu umanu, análize merkadu no investimentu atu garante operasaun komersiál iha setór aviasaun.

Salu ko’alia ba jornalista STL iha Hotel JL Vila, Fatuhada, Dili, kuarta-feira (28/10/2026) esplika katak, inisiativa ne’e bazeia ba autonomia patrimoniál, finanseira no administrativa ne’ebé lei fó ba RAEOA.

Nia hateten katak, aeroportu no aviaun Twin Otter mak patrimóniu importante rua ne’ebé RAEOA iha ona. Tanba ne’e, presiza prepara estrutura institusionál no komersiál apropriada atu bele jere no utiliza patrimóniu sira-ne’e ho efisiénsia.

“ZEESM-TL la’ós kompanhia, maibé programa polítika. Tanba ne’e, ita tenke prepara instituisaun rasik ho natureza negósiu komersiál atu bele operasionáliza ita-nia patrimóniu,” nia afirma.

Salu mós agradese ba Governu no povu Estadus Unidus Amérika, liuhusi ajénsia USAID, tanba apoiu ba pedidu RAEOA atu fasilita estudu viabilidade ne’e, inklui preparasaun planu negósiu ba kriasaun kompanhia aviasaun.

Nia konfirma katak, estudu sei hala’o hamutuk ho grupu konsúltor internasionál Alton Group, husi Estadus Unidus Amérika, no planeia atu remata iha fulan Marsu 2027.

Salu esplika katak, iha razaun importante balu atu avansa ho inisiativa ne’e, inklui obrigasaun konstitusionál no legál, pozisaun jeográfika Oe-Cusse nu’udar enklave, no nesesidade atu hametin konektividade ho parte seluk iha Timor-Leste no rai-li’ur.

Tuir nia, konektividade aérea iha papél importante atu apoia dezenvolvimentu turizmu, komérsiu, edukasaun, saúde no setór sosiál iha Oe-Cusse.

Nia mós temi kooperasaun komersiál no programa sister city ho Tasmánia, ne’ebé inklui planu atu harii klinika matan ho padraun internasionál iha Oe-Cusse. Tanba ne’e, nia konsidera konektividade aérea nu’udar fator importante atu fasilita ema no investidór sira atu asesu ba rejiaun ne’e.

“Se ita hakarak dezenvolve servisu saúde ho kualidade internasionál, ita presiza konektividade ne’ebé di’ak atu fasilita ema sira atu mai Oe-Cusse,” nia dehan.

Nia subliña katak, estudu viabilidade presiza hala’o ho kolaborasaun entre RAEOA, Autoridade Nasionál Aviasaun Sivil Timor-Leste (ANATL, IP) no instituisaun relevante sira seluk, atu garante katak planu ne’e kumpre regulamentu no kompeténsia legál ne’ebé vigora.

Salu hateten katak, inisiativa ne’e mós objetiva atu reativa no kontinua dezenvolve esforsu ne’ebé hahú ona antes, hodi aumenta valor ekonómiku no institusionál ba Oe-Cusse durante mandatu Governu IX.

Iha parte seluk, Diretór Kompañia Alton, Clark Johns, esplika katak estudu viabilidade independente ne’e sei avalia modelu propriedade no operasaun ne’ebé bele aplika ba kompanhia aviasaun foun.

Modelu propriedade ne’ebé sei analiza inklui propriedade Estadu nian, parseria públiku-privada no finansiamentu privadu. Enkuantu modelu operasionál sei konsidera servisu aviasaun kompletu, servisu ho kustu ki’ik no servisu rejionál.

Alton sei analiza mós frekuénsia viajen no procura pasajeiru ba rota ida-idak, atu determina estratéjia dezenvolvimentu rede rota aérea. Aleinde ne’e, estudu sei avalia opsaun frota aviaun, padronizasaun aviaun no potensiál atu aumenta operasaun iha futuru.

Estudu ne’e sei identifika mós servisu esensiál ne’ebé presiza kontrata ka hetan liuhusi prosesu aprovizionamentu, inklui asisténsia iha rai (ground handling), fornese kombustível no manutensaun, reparasaun no revizaun téknika aviaun (MRO).

Iha aspetu regulatóriu, ekipa estudu sei avalia rekizitu sertifikasaun, inklui Sertifikadu Operadór Aviasaun (Air Operator Certificate – AOC), no rekizitu seluk ne’ebé autoridade aviasaun sivíl determina. Sira sei analiza mós risku sira iha faze hahú operasaun no estratéjia mitigasaun atu hamenus risku ba kompanhia ne’ebé propoin atu kria.

Tuir planu servisu ne’ebé aprezenta, análize negósiu (Business Case) sei hala’o entre Janeiru no Marsu 2027. Preparasaun planu implementasaun (Implementation Plan) sei hala’o entre Fevereiru no Marsu 2027, ho revizaun no finalizasaun dokumentu sira iha trimestre dahuluk tinan 2027.

Iha diskusaun ne’e, CEO Kompañia Succes Irmao Timor, Julio Mak, husu Alton atu esplika perspetiva kona-ba oportunidade empregu ne’ebé bele kria ba sidadaun Timor-Leste, inklui númeru traballadór ne’ebé bele envolve iha operasaun kompanhia aviasaun foun.

Enkuantu ne’e, Prezidente Autoridade Aviasaun Nasionál, Romualdo Antonio Soares, hato’o apresiasaun ba prezensa Alton atu hala’o estudu viabilidade kona-ba proposta kriasaun kompanhia aviasaun iha Timor-Leste, liuliu iha RAEOA.

“Hanesan Timoroan no Prezidente ANA-TL, hau sente kontente tan estudu viabilidade ida-ne’e sei tulun Governu Timor-Leste iha setór aviasaun, liuliu ba investimentu públiku no privadu iha futuru. Estudu ne’e sei hato’o rekomendasaun ba Estadu atu bele haree benefísiu no obstákulu sira iha setór ne’e,” nia dehan.

Partisipante sira iha diskusaun téknika ne’e inklui Prezidente Autoridade RAEOA, Regio da Cruz Salu; sekretáriu rejionál na’in rua; Diretór Rejionál Servisu Transporte no Komunikasaun Oe-Cusse, Domingos de Almeida; Prezidente Autoridade Aviasaun Timor-Leste, Romualdo Antonio Soares; no reprezentante Autoridade Aviasaun Sivíl Timor-Leste, Armando da Silva.

Husi Alton Group, partisipante sira inklui Diretór Clark Johns; Jason Adriaenssens; Adam Cowburn; Mike Elkin; no Jonik Surprenant.

(jos)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *