DILI, STLTIMORLESTE.com — Partisipasaun 100% Timor GAP iha Greater Sunrise lori risku finanseiru boot ba Timor-Leste, ne’ebé ezije Governu atu asegura finansiamentu no jestaun prudente.
Akademista UNTL, Eduardo da Silva, konsidera alerta FRETILIN kona-ba risku finanseiru ne’e razoavel, maski partidu ne’e simu ho satisfasaun anúnsiu akizisaun partisipasaun Woodside Energy nian husi Timor GAP.
Frente Revolusionária du Timor-Leste Independente (FRETILIN) alerta katak partisipasaun 100% lori responsabilidade finanseira boot, ne’ebé ezije prudénsia atu garante rekursu Greater Sunrise nian fó benefísiu ba povu.
Eduardo da Silva dehan, pozisaun FRETILIN ne’e rasionál, tanba kontrolu nasionál ba rekursu estratéjiku tenke akompaña ho preparasaun finanseira no planu dezenvolvimentu ne’ebé klaru.
“FRETILIN simu ho satisfasaun tanba ne’e mehi naruk povu Timor-Leste nian atu domina rasik rekursu estratéjiku. Maibé responsabilidade finanseira 100% ne’e risku boot ba Governu,” dehan Eduardo ba STL, iha Akait, Díli, Kinta (29/10/2026).
Nia hatutan katak, Governu tenke garante transparénsia no jestaun finanseira prudente, atu investimentu iha Greater Sunrise la hamosu problema finanseiru ba Estadu.
“Rekursu ne’e tenke sai bensaun ba povu, la’ós fardo. Tenke iha estudu viabilidade no planu dezenvolvimentu klaru, liuliu kona-ba kadoras mai Timor-Leste,” nia afirma.
Iha parte ketak, Observadór Polítika, Samuel da Costa, konsidera FRETILIN nia pozisaun hatudu maturidade polítika, tanba partidu ne’e apoia akizisaun maibé mós alerta kona-ba risku ne’ebé bele mosu.
“FRETILIN hatudu responsabilidade hanesan opozisaun konstrutiva. Simu pasu importante, maibé alerta kona-ba risku hatudu katak interese nasionál tenke sai prioridade,” dehan Samuel.
Samuel hatutan katak, konsensu nasionál kona-ba Greater Sunrise kontinua importante. Governu tenke rona pozisaun husi partidu hotu atu evita desizaun ne’ebé bele prejudika futuru Estadu nian.
Antes ne’e, Sekretáriu-Jeral FRETILIN, Dr. Mari Alkatiri, rekoñese katak akizisaun partisipasaun 33,44% husi Woodside, hamutuk ho partisipasaun uluk husi Osaka Gas Australia, sei halo Timor GAP kaer 100% iha projetu ne’e.
Alkatiri hateten katak akizisaun ne’e tuir pozisaun ne’ebé nia defende nu’udar Primeiru-Ministru iha 2006, katak gazodutu tenke mai Timor-Leste.
“Akizisaun ne’e tau Timor-Leste iha pozisaun ne’ebé forte liu kona-ba dezenvolvimentu kampu Greater Sunrise,” Alkatiri afirma.
Maski nune’e, Alkatiri esplika katak partisipasaun 100% la signifika Timor-Leste bele foti desizaun mesak.
Tuir Tratadu Fronteiras Marítimas 2018, dezenvolvimentu kampu ne’e tenke tuir arranju institusionál ne’ebé estabelese iha tratadu, ho konsensu entre Timor-Leste no Austrália.
Nia mós rekorda katak, deputadu FRETILIN sira iha 2018 vota kontra inkluzaun dispozisaun komersiál sira iha tratadu ne’e.
Tuir Alkatiri, sira defende katak asuntu hirak ne’e tenke trata iha akordu ketak atu proteje interese nasionál.”Ita haree agora oinsá FRETILIN nia argumentu mak loos duni,” dehan Alkatiri.
Alkatiri mós alerta katak, rekursu finanseiru nasaun nian iha limite, maski Fundu Petrolíferu bele suporta dezenvolvimentu.
Tanba ne’e, Governu tenke jere osan ho responsabilidade, liuliu ba finansiamentu dezenvolvimentu Greater Sunrise.
“Partisipasaun 100% signifika responsabilidade boot, inklui finansiamentu ba projetu ne’e. Governu tenke jere osan ho matenek atu Greater Sunrise la sai maldisaun,” nia hatutan.
(car)
