LAGA, STLTIMORLESTE.com – Joven sira iha tempu luta libertasaun nasional sakrifika vida no fakar raan atu sosa independénsia Timor-Leste. Tanba ne’e, jerasaun joven ohin loron tenke kapasita an liuhusi edukasaun atu kontribui ba dezenvolvimentu nasaun.
Justinho da Costa Ximenes hateten, luta libertasaun nasional, inklui trajídia Masakre Santa Cruz, sai hanesan momentu importante ne’ebé dada mundu nia atensaun ba sofrimentu povu Timor-Leste no lori nasaun ne’e ba independénsia liuhusi sakrifísiu naruk husi juventude no povu tomak.
“Hanesan juventude, ami hakarak hato’o obrigadu no apresiasaun ba erói sira ne’ebé fó sira nia vida tomak ba rai ida-ne’e, liuliu sobrevivente 12 Novembru ne’ebé sakrifika sira nia vida atu sosa RDTL. Ohin ita hamriik hanesan Estadu independente,” Justinho hateten ba jornalista sira iha Samaguia, Suku Tequinomata, Kuarta (11/11/2026).
Nia esplika katak, atu komemora tinan daruak-nulu resin lima (35) Masakre Santa Cruz, juventude Suku Tequinomata, liuliu husi Aldeia Iti-Daho no Samaguia, organiza atividade oioin, inklui semináriu, vizita fatin masakre, kompetisaun futebol 11, dada tali no reflesaun kalan ho aprezentasaun filme kona-ba trajídia Masakre Santa Cruz.
Nia subliña katak, komemorasaun tinan 35 ne’e lori tema prinsipal “Istória Luta Libertasaun Pátria Hanesan Baze Hodi Projeta Futuru”, ho objetivu atu fó hanoin ba jerasaun foun kona-ba sakrifísiu iha pasadu no responsabilidade juventude iha prosesu dezenvolvimentu nasaun.
“Ita liga fila-fali ba prinsipiu jerál luta ida-ne’e. Iha 1974, ita hateten ‘liberta pátria, liberta povu’. Nasaun ita liberta ona, maibé atu liberta povu, juventude tenke estuda barak liuhusi meius oioin, edukasaun formal no la’ós formal,” nia afirma.
Justinho akresenta katak, joven iha tempu luta fakar raan atu sosa nasaun ba jerasaun foun. Tanba ne’e, jerasaun atual hanesan kontinuidade luta tenke kapasita an iha área oioin atu bele kontribui ba prosesu dezenvolvimentu nasaun.
Nia hateten katak, komemorasaun Masakre Santa Cruz ba dala 35 ne’ebé hala’o iha Suku Tequinomata, Postu Administrativu Laga, Munisípiu Baucau, la’ós de’it atu hanoin fali istória pasadu, maibé mós atu hametin kultura dame no estabilidade hodi kria ambiente favorável ba dezenvolvimentu komunidade.
“Atividade sira-ne’e ami halo atu kria dame no estabilidade, hodi fó espasu ba dezenvolvimentu Suku Tequinomata. Ida-ne’e mak objetivu importante ami organiza serimónia ne’e,” nia dehan.
Iha fatin hanesan, Administradór Postu Administrativu Laga, João de Castro, apresia inisiativa juventude Suku Tequinomata, liuliu Aldeia Iti-Daho no Samaguia, ne’ebé organiza komemorasaun loron istóriku ne’e.
Nia konsidera katak, tema komemorasaun ne’e importante tanba ko’alia kona-ba futuru nasaun, liuliu iha área edukasaun no ekonomia, ne’ebé presiza kontribuisaun husi sidadaun hotu.
Enkuantu ne’e, Koordenadór Sobrevivente Munisípiu Baucau, Anacleto Belo Freitas, hateten katak Timor-Leste liu ona prosesu luta ne’ebé nakonu ho sofrimentu, maibé sakrifísiu hirak-ne’e konsege lori nasaun ba liberdade no independénsia.
“Husi Masakre Santa Cruz, ema barak lakon sira nia moris no raan, maibé ohin loron ita hetan liberdade. Tanba jovem uluk hakarak ukun rasik an, maibé joven agora oin seluk, konflitu mosu iha fatin oioin. Ida-ne’e tanba laiha kampu traballu,” Anacleto komenta.
Nia argumenta katak, maski Timor-Leste sai ona nasaun independente ho kontribuisaun husi joven iha tempu rezisténsia, maibé jovem balu ohin loron seidauk kontinua espírito luta liuhusi asaun konstrutiva atu kontribui ba dezenvolvimentu, dame no estabilidade.
Anacleto mós konsidera katak, bainhira Governu konsege kria oportunidade servisu ba juventude, bele ajuda hamenus konflitu iha komunidade, tanba jovem sira sei iha atividade produtiva no oportunidade atu hadia sira nia moris.
Nune’e, nia apela ba juventude atu kontinua kapasita an liuhusi eskola no formasaun profisionál iha área oioin, atu nune’e bele hetan oportunidade servisu no rendimentu.
“Ha’u apela ba jovem sira ohin loron atu kapasita an, tenke eskola no tuir formasaun-kursu oioin ne’ebé iha, nune’e ita bele hetan servisu, hetan osan no hadia moris. Maibé, se ita lakohi kapasita an, ita sei hela hanesan ne’e de’it,” nia enfatiza.
Nia konsidera komemorasaun 12 Novembru ba dala 35 iha Samaguia, Suku Tequinomata, importante tebes ba juventude atu hatene, komprende no aprende husi istória luta libertasaun nasional.
Komemorasaun ne’e hetan apoiu finanseiru husi Ministériu Juventude, Desportu, Arte no Kultura ho montante US$ 1.500. Aleinde ne’e, veteranu ida-idak no funsionáriu ida-idak kontribui US$ 10, enkuantu komunidade agrikultór sira kontribui tuir sira nia kapasidade finanseira.
Total orsamentu ne’ebé rekoilha ba atividade komemorasaun ne’e hamutuk US$ 2.654,50.
(tom)






