DÍLI, STLTIMORLESTE.com – Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta husu atu Timor-Leste no Indonézia kontinua hametin amizade no kooperasaun iha setór ekonómiku, edukasaun, turizmu no komérsiu atu promove dezenvolvimentu nasaun rua nian.
Lia hirak ne’e hato’o husi Prezidente Repúblika José Ramos-Horta liu husi diskursu bainhira partisipa iha programa Timor-Leste and Indonesia Friendship Through Economic and Cultural Cooperation, ne’ebé Embaixada Indonézia organiza iha Timor Plaza, Sábadu (21/11/2026).
José Ramos-Horta afirma katak, relasaun entre Timor-Leste no Indonézia iha baze istórika, amizade no kultura, maski iha tempu pasadu nasaun rua hasoru momentu difísil. Maibé, liuhusi prosesu rekonsiliasaun, respeitu no amizade, nasaun rua konsege harii relasaun di’ak to’o ohin loron.
Nia subliña katak, komunidade Indonézia sai ona parte importante iha moris loroloron iha Timor-Leste, liu husi kontribuisaun emprezáriu, komersiante, mestre, profisionál no traballadór sira iha área ekonomia, edukasaun no dezenvolvimentu.
Prezidente Repúblika mós fó atensaun ba kontribuisaun joven Indonézia sira ne’ebé hela, estuda no servisu iha Timor-Leste. Nia konsidera katak liuhusi edukasaun, desportu, múzika, dansa, interkámbiu kulturál no atividade negósiu, joven sira bele hametin ligasaun entre komunidade rua.
Nia hateten katak, bainhira joven Timor-oan no Indonézia-oan sira estuda, hala’o desportu, fahe koñesimentu no dezenvolve negósiu hamutuk, sira promove valor toleránsia, respeitu mútu no fraternidade umana.
Iha parte seluk, José Ramos-Horta konsidera katak fronteira ne’ebé dame no seguru entre nasaun rua, tantu iha rai, tasi no lalehan, bele sai oportunidade atu fasilita viajen, turizmu, komérsiu, investimentu no kontaktu entre povu sira.
Tanba ne’e, nia konvida emprezáriu sira husi nasaun rua atu aproveita oportunidade foun, hametin negósiu hamutuk no aumenta kooperasaun bilaterál no iha nivel ASEAN.
“Mai ita halo negósiu hamutuk liután, buka oportunidade foun sira, aumenta kooperasaun bilaterál no kooperasaun iha ASEAN,” nia dehan.
Nia mós sujere atu dezenvolve parseira iha setór agrikultura, komérsiu, turizmu, edukasaun, teknolojia, indústria no servisu, tanba iha oportunidade luan atu kria negósiu, aumenta empregu no hadi’a moris povu sira nian.
Aleinde ne’e, Prezidente Repúblika hato’o agradese ba povu Indonézia tanba simu ho laran-manas estudante Timor-oan rihun ba rihun ne’ebé estuda iha universidade no instituisaun edukasaun sira iha Indonézia, inklui traballadór no sidadaun Timor-oan sira ne’ebé hela iha nasaun ne’e.
Nia hein katak, estudante sira ne’ebé fila mai Timor-Leste sei lori koñesimentu, kapasidade no esperiénsia foun atu kontribui ba dezenvolvimentu nasaun.
Iha okaziaun ne’e, José Ramos-Horta mós hato’o parabéns ba Embaixada Indonézia no organizadór sira tanba hala’o festival ne’ebé halibur komunidade rua liuhusi kultura, múzika, dansa no kulinária.
Nia remata diskursu ho apelu atu amizade entre Timor-Leste no Indonézia kontinua metin.
Iha Fatin hanesan, Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão dehan, relasaun entre Timor-Leste no Indonézia liu ona prosesu istóriku ne’ebé difísil, liuliu durante tinan 24, inklui prosesu rekonsiliasaun ne’ebé sai etapa importante atu harii relasaun bazeia ba respeitu no amizade.
Nia afirma katak, agora povu Timor-Leste no Indonézia moris la’ós hanesan nasaun viziñu de’it, maibé hanesan maun-alin.
Nia mós hateten katak, maske Timor-Leste atinje ona tinan 24 nia independénsia, sei iha servisu barak ne’ebé presiza kontinua hala’o. Tanba ne’e, kooperasaun entre nasaun rua importante atu promove dezenvolvimentu ekonómiku no responde ba espetativa povu nian.
Primeiru-Ministru subliña katak, dezenvolvimentu rekursu umanu la’ós de’it haruka joven sira ba universidade atu estuda, maibé tenke inklui mudansa mentalidade hodi motiva sidadaun sira atu partisipa diretamente iha dezenvolvimentu nasaun.
“Ha’u sempre dehan ba labarik no joven sira katak, keta husu Estadu atu halo saida ka fó saida ba imi. Maibé husu ba imi-nia an rasik katak, imi bele partisipa ho maneira saida iha prosesu dezenvolvimentu ida-ne’e?” Xanana dehan.
Nia esplika katak, Timor-Leste presiza muda mentalidade, hahú kria inisiativa no partisipa ho nakloke liután iha atividade ekonómika atu dezenvolve nasaun.
Iha parte seluk, Xanana temi movimentu feto emprezária sira ne’ebé halo ona planu atu hahú dezenvolve empreza mikro, ki’ik no médiu iha tinan oin. Governu mós iha banku ida ne’ebé harii ho objetivu atu ajuda no fó apoiu ba feto emprezária sira atu hahú sira-nia atividade negósiu.
Relasiona ho integrasaun rejionál, Primeiru-Ministru agradese ba Indonézia nia apoiu ba Timor-Leste atu sai membru ASEAN. Nia mós hato’o agradese ba Singapura no Tailándia tanba sira loke an atu ajuda Timor-Leste prepara an atu asume lideransa ASEAN iha 2029.
Nia afirma katak, Timor-Leste sei kontinua konta ba amizade no kooperasaun husi Indonézia no parseiru ASEAN sira seluk.
Iha remata diskursu, Xanana Gusmão hato’o boas-vindas ba partisipante sira no konvida sira atu disfruta selebrasaun, múzika no ambiente ne’ebé furak iha loron ne’e.
(joa)






