VIKEKE, STLTIMORLESTE.com – Governu liu husi Autoridade Nasional dos Minarais, Institutu Publiku (ANM, IP) halao atividade atribuisaun lisensa prospesaun no peskiza ba minarais metalikus iha Munisipiu Vikeke, hodi entrega ba Kompanhia Tivan atu halao servisu neebe durante Kompanhia Beacon Minerals husi Australia paradu ona.
Nia dehan, ho evetu importante ida halo lisensa prospesaun ka peskiza neebe tinan rua liu ba, tinan haat no agora hela tinan rua nee katak Tivan neebe mak simu kontratu husi Kompanhia Beacon Minerals husi Australia neebe ses aan.
“Kompanhia ho Kompanhia mak fo lisensa ba malu ba ita governu, ita la too iha neeba, nee sira nian bisnis, maibe ba ita mak sira iha komitmentu ba tinan haat prospesaun ba minarais metalikus iha Munisipiu Vikeke, ita fiar katak Tivan iha kompromisu nafatin, komitmentu nafatin atu dudu tan prosesu nee ba oin,” hatete Ministru Petroleu no Rekursus Minerais, Francisco da Costa Monteiro liu husi nia diskursu iha ambitu entrega Atribuisaun Lisensa Prospesaun ba Kompanhia Tivan iha salaun Paroquia ST. Terezihna do Minino Jesus Ossu, Kinta (23/04/2026).
Governante nee husu ba komunidade Vikeke liu-liu ba joven sira akompanha iha media sosial katak, Kompanhia Tivan rasik halo anusiamemtu ida iha Australia, prostividade boot balun hetan tiha ona osan mean nee orgolhu boot ida ba Timor-Leste, liu-liu ba povu Vikeke.
“Orgolhu boot ida, parabens ba imi hotu Ossu oan, tanba imi nia rain iha osan mean, tanba ohin ami mai iha nee atu fo konhesimentu ida ba imi katak, Kompanhia ida anterior nee fo servisu ba Kompanhia Tivan atu kontinua servisu nee ba oin, para sira nia ekipa mai servisu imi bele kontribusi nafatin ba sira, atu servisu nee lao ba oin no fo rezultadu diak ba ita nia ekomomia ba Munisipiu Vikeke no ita nia rain Timor,” nia deklara.
Governu husu nafatin ba Prezidente Autoridade Munisipiu Vikeke nian, nomos Xefe Suku no Xefe Aldeia sira, nain veteranus liu-liu juventude sira atu fo apoiu ba Kompanhia Tivan hodi halao servisu nee ho diak iha Munisipiu Vikeke nee rasik.
Iha fatin hanesan, Chief Geologist, Stephen Walah deklara, priviléjiu mai iha Ossu hodi partisipa iha eventu importante ida nee, nee laos atu simu deit lisensa operasaun foun, maibe mos pasu importante ida ba dezenvolvimentu rekursu naturál Timor Leste nian.
“Hau lori Tivan nia naran, hau hakarak hatoo ami nia agradesimentu sinseru ba Governu Timor Leste, liu-liu ba Autoridade Nasionál Minerais (ANM) ba konfiansa neebe fó ba Tivan,” nia koalia.
Nia deklara, Tivan ofisialmente hetan ninia lisensa primeiru husi Governu Timor Leste iha fulan Marsu 2025 ba explorasaun no avaliasaun kobre no osan-mean iha Munisipiu Manufahi, Ainaro no Manatuto, neebe ho naran projetu Turiscai.
“Ita halibur iha Ossu, Tivan ofisialmente simu tan lisensa explorasaun no avaliasaun foun ba kobre no osan-mean. Lisensa nee kobre rea sira iha Munisípiu Vikeke nia laran, tanba nee lisensa ba área konsesaun sira iha Munisípiu Baukau sei akontese aban iha Vemasse, ho partisipasaun husi Tivan nian Diretor Ezekutivu, Grant Wilson. Okaziaun ida nee reprezenta símbolu ida husi parseria entre Tivan, Governu no komunidade sira,” nia teknik.
Nia hatete, liu husi parseria ida nee, Tivan nia servisu sei halao iha Suku no Aldeia sira. Husi ida nee, ami dehan Tivan nia kompromisu makaas ba dezenvolvimentu Timor Leste nian neebe responsavel no sustentavel.
“Ami rekonhese katak susesu husi projetu nee depende ba kolaborasaun makaas ho povu Timor- Leste, partikularmente povu iha Munisípiu Vikeke. Tanba nee, ami iha kompromisu atu servisu besik ho lider lokal sira, lider komunitáriu sira, katuas-ferik sira, sira nia konhesimentu, orientasaun no partisipasaun esensiál atu asegura servisu ida nee lao ho susesu, “katak nia.
Nunee mos Xefe Suku Loihunu Filomeno Guterres koalia, nuudar liderança komunitáriu 100% hakarak atu koopera duni liu-liu ba iha kompanhia neebe mak mai ona atu investe ka explora riku soin nee diak.
“Kompanhia atu explora riku rikusoin sira, liu-liu rikusoin sira iha raí okos ka minérius neebe mak iha Munisípiu Vikeke espesialmente Postu Ossu, ami Prontu tebes atu koopera, ” nia informa.
Nia esplika, haree ba tinan kotuk esperiensia neebe mak iha no ohin mai partisipa, tanba nee hakfodak oituan, bele iha troka entre kompanhia maibe la hatene razaun saída.
Neebe ohin prezidente minérius nee aprezenta ona katak problema interna kompanhia nian, no antes nee kompanhia Beacon Minerals husi Australia no ohin mai fali ho kompanhia Tivan.
“Durante nee ami sempre hamutuk ho peskizadór sira neebe sempre too iha ami nia fatin. No liu husi eventu ida ohin ami sei partilha ba ami nia komunidade sira atu nunee bainhira peskizadór no kompanhia sira mai labele hakfodak, tamba dala barak liu ita nia komunidade sira hakfodak ho ema estranjeiru sirá nia prezensa,” nia hatutan.
Nunee hanesan autoridade lokal agradese tebes, tanba Governu mos halo planu ida, tempu ona mos atu ita exsplora rikusoin sira neebe mak iha Munisipiu Vikeke.
(jen)






