BAUKAU, STLTIMORLESTE.com – Asosiasaun Parteira Timor Leste (APTL) Munisipiu Baukau sei esforsu reduz taxa mortalidade inan no bebe iha Baukau.
Iha ambitu loron mundial ba trabalhador, estrutura APTL Munisipiu Baukau simu pose ba periodu 2026-2031 neebe liderada husi Faviola Monteiro Guterres.
Hafoin remata seremonia tomada pose, Prezidente APTL foun Munisipiu Baukau, Faviola Monteiro Guterres hateten, knaar foun neebe nia parte simu nuudar responsabilidade ba area parteira neebe tau matan ba inan no oan ba futuru nasaun nian.
Nunee liu husi fiar neebe iha atu koalia asuntu importante sira liu liu ba redusaun taxa mortalidade no maternu iha Timor-Leste, tanba inan no bebe sira neebe mate laos deit numeru estatistika, maibe nee lakon boot ba familia no komunidade.
“Situasaun ida nee akontese, tanba fator barak, hanesan falta asesu servisu saude informasaun neebe menus nomos kapasidade limitadu iha atendimentu saude, tanba nee ita prezisa servisu hamutuk halo mudansa real,” hateten Faviola Monteiro Guterres iha Vila Antiga Baukau, Sesta (01/05/2026).
Nia sublina, parteira no pessoal saude sira iha papel importante tebes prevene no responde ba risku saude nian neebe inan no bebe infrenta, tanba tuir relatoriu tinan 2025 taxa mortalidade no maternu iha TL sei aas ba estimadu relatoriu tinan 2024, inan mate kada mil husi 100 mil moris foun.
Husi relatoriu nee mezmu iha reduzaun boot kompara ho tinan sira seluk, maibe relatoriu husi tinan 2025 hatudu TL nafatin iha kazu taxa mortalidade no maternu aas iha Rejiaun ASEAN Sudeste iha neebe husi relatoriu nee ho estimadu 29.7 Bebe mate husi mil moris foun, mortalidade neonatos besik 21 bebe moris mate husi mil moris foun.
Mortalidade labarik menus 5-50 mate husi mil moris foun. Aliende mos relatoriu husi UNICEF hatudu, labarik 24 la too idade 05 mate antes ba idade 05, iha nee labarik 50% sofre ma-nutrisaun kroniku no besik 57% partu mak hetan asistensia husi pesoal saude.
“Husi dadus hirak nee hatudu katak problema mortalidade maternu no infantil seidauk rezolvidu, liu liu iha area rural sira neebe asesu saude sei limitadu,” Faviola Monteiro Guterres komenta.
Nia esplika, kauza prinsipal sira neebe kontribui ba mortalidade inan no bebe mak hanesan emorjia no komplikasaun partu, infesaun no falta tratamentu sedu, nutrisaun la diak, menus asesu fasilidade saude no falta pesoal parteira sira neebe treinada iha fasilidade saude.
Tanba nee APTL sei tau importansia ba parte estratejia sira hodi hasae treinamentu ba parteira, hametin servisu emerjensia maternu no neunatal, enkoraja inan gravida sira partu iha fasilidade saude, lansa programa edukativu hasae koinhesementu komunidade nian inklui hadia nutrisaun ba inan no labarik.
Iha fatin hanesan, Prezidente APTL Nasional Lídia Gomes apresia ho planu Prezidente APTL Baukau neebe hakarak esforsu reduz taxa mortalidade maternu no infantil iha Baukau, tanba nee husu parteira sira neebe involve aan iha APTL atu servi inan, bebe no labarik ho domin.
“Kargu laos pozisaun maibe konaba servisu integridade ba komprimisiu atu servi komunidade liu liu inan no labarik sira,” Lídia Gomes komenta.
Entretantu seremonia tomada pose ba estrutura APTL Munisipiu Baukau nee hetan partisipasaun husi Autoridade seguransa Polisia no F-FDTL la inklui Autoridade Munisipiu Baukau, tanba la marka prezensa iha serimonia refere.
(tom)






