DILI, STLTIMORLESTE.com – Organizasaun Rejional The Association of Southeast Asian Nations (ASEAN) kontinua hatudu kompromisu atu fo apoiu ba dezenvolvimentu Timor Leste (TL) nian iha futuru.
Kompromisu nee hato husi Sekretariu Jeral ASEAN, Kao Kim Hourn durante enkontru ho Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão iha Palasiu Governu, tersa (19/05/2026).
“Nia mai koalia ho ami dehan katak iha oportunidade barak ne’ebé rai ASEAN tomak bele oferese mai ita iha kooperasaun liu-liu iha área ekonomia, negósiu, investimentu no buat sira ne’e hotu. Nia kontente tebes mai to’o iha ne’e no dehan katak dalan nakloke bainhira ita kontaktu nafatin ASEAN sei loke dalan bá ita-nia desenvolvimentu,” hatete Xanana liu husi nota komunikadu Imprensa neebe STL asesu husi media GPM.
Kao Kim Hourn agradese bá oportunidade tanba bele realiza enkontru no aproveita ho hato’o parabéns bá Primeiru Ministru, Xanana Gusmão iha nia lideransa.
“Timor Leste sai ona membru plenu bá ASEAN iha tinan kotuk. Tinan ida-ne’e hanesan momentu espesiál tebes tanba ASEAN foin konklui Simeira bá dala-48 iha ne’ebé Timor Leste fó kontribuisaun importante tebes bá diskusaun sira entre líder sira. Ida ne’e hanesan primeira-véz iha istória ASEAN nian ne’ebé ita halo alterasaun bá Karta ASEAN nian hodi fó dalan bá Timor-Leste atu adere. Ida-ne’e istóriku duni,” Kao Kim Hourn hateten.
Líder na’in-rua mós diskute kona-bá Timor-Leste nia interese no aspirasaun atu sai Prezidente ASEAN iha 2029 hafoin sai membru plenu ASEAN nian.
Tuir órdem Alfabétika, hafoin Filipina iha tinan 2026 sei iha Singapura iha tinan 2027, Tailándia iha tinan 2028 no tuir-mai Timor-Leste iha tinan 2029.
“Ita iha konfiansa bá Timor Leste ho nia lideransa kapáz hosi Primeiru Ministru Xanana Gusmão. Timor Leste hetan ona progresu signifikativu no hetan susesu importante hodi halo parte iha família ASEAN. Estadu membru hotu-hotu espresa ona apoiu tomak bá Timor Leste. Ha’u-nia vizita traballu iha ne’e mós atu hametin relasaun entre Sekretariadu ASEAN ho Timor-Leste. Ami orgullu tebes ho Timor Leste,” nia apresia.
ASEAN fiar katak Timor-Leste sei sai parte bá merkadu no baze produsaun únika ASEAN nian. Agora daudaun, ASEAN iha dalan atu sai merkadu úniku no baze produsaun ne’ebé forte liu.
Timor Leste la’ós de’it merkadu ida ho ema millaun 1,5 to’o 1,6, maibé halo parte iha merkadu rejionál ida ho ema kuaze millaun 700. Ida-ne’e signifikativu tebes.
Hein katak TL atu aumenta investimentu, turizmu barak liután, komérsiu bo’ot liután no ligasaun ne’ebé forte liután, ne’ebé Timor-Leste sei bele hetan benefísiu iha futuru hahú hosi agora no la’o bá oin.
Prezensa Sekjen ASEAN iha TL hodi partisipa Komemorasaun Restaurasaun Independénsia bá dala-24 (20 Maiu 2002 – 20 Maiu 2026).
Akompaña PM Xanana iha enkontru ne’e maka Vise Primeiru-Ministru, Ministru Koordenadór Asuntu Ekonómiku no Ministru Turizmu no Ambiente, Francisco Kalbuadi Lay, Vise Primeiru-Ministru, Ministru Koordenadór Asuntu Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitária, Mariano Assanami Sabino, Vise Ministra ASEAN, Milena Maria da Costa Rangel no Embaixadora TL bá ASEAN, Elisa Maria da Silva.
(alb)






