SYDNEY, AUSTRÁLIA, STLTIMORLESTE.com — Embaixadora Timor-Leste ba Austrália, Inês Maria Almeida, durante nia mandatu, hala’o knaar atu defende interese nasionál, proteje direitu Timoroan sira ne’ebé hela no servisu iha Austrália, no hametin koperasaun entre nasaun rua.
Inês Almeida hateten ba STL iha Perth, Segunda-feira (19/10/2026), katak bainhira simu knaar nu’udar embaixadora, iha 28 Janeiru 2020, nia sente responsabilidade boot atu reprezenta povu Timor-Leste, inklui sira ne’ebé mate durante okupasaun no sira ne’ebé luta durante tinan 24 atu hetan ukun-rasik-an.
“Embaixadora nia knaar labele halai husi responsabilidade atu defende interese nasionál Timor-Leste, hametin relasaun entre Austrália no Timor-Leste, no tau matan ba sidadaun sira ne’ebé moris iha Austrália, liuliu traballadór Timoroan sira ne’ebé servisu iha nasaun ne’e,” dehan Inês Almeida.
Nia hateten katak nia mandatu sei remata iha Dezembru 2026. Tanba ne’e, nia hein katak embaixadór foun sei kontinua knaar ne’ebé hahú ona, liuliu iha área defeza interese nasionál no hametin relasaun bilateral entre nasaun rua.
Koperasaun bilateral
Embaixadora mós temi akordu parseria foun entre Timor-Leste no Austrália, ne’ebé, tuir nia deklarasaun, asina iha Janeiru 2026 hosi Primeiru-Ministru Austrália, Anthony Albanese, no Primeiru-Ministru Timor-Leste, Kay Rala Xanana Gusmão.
Akordu ne’e inklui pilar koperasaun oioin, inklui relasaun bilateral, saúde, defeza no programa traballu. Nia hateten katak prioridade agora mak asegura implementasaun akordu ne’e liuhosi planu asaun ne’ebé governu rua no ministériu relevante sira prepara hela.
“Governu rua, liuhosi ministériu negósiu estranjeiru no liña ministeriál sira, haree hela ba planu asaun atu implementa Memorandu Entendimentu (MoU) parseria foun ne’e,” nia esplika.
Programa traballu ba Timoroan
Kona-ba programa traballu, Inês Almeida hateten katak iha planu atu aumenta oportunidade ba traballadór Timoroan sira iha Austrália. Nia temi alvu atu aumenta númeru traballadór, maibé númeru no prazu ne’ebé nia refere presiza konfirmasaun tan atu evita informasaun sala.
Nia subliña katak embaixadór foun tenke kontinua haree ba implementasaun programa traballu no asegura katak Timoroan sira hetan oportunidade servisu ne’ebé seguru no tuir lei.
Dezafiu iha servisu konsulár
Embaixadora hateten katak, dezafiu boot ida durante nia mandatu mak distánsia jeográfika Austrália nian. Timoroan sira hela no servisu iha fatin oioin, inklui Canberra, Melbourne no Perth, ne’ebé dala barak presiza tempu no gastu boot atu vizita.
“Durante tinan neen, ha’u fiar katak ha’u konsege vizita parte boot husi área sira ne’ebé Timoroan servisu, maski la konsege kobre hotu tanba limitasaun kondisaun no rekursu,” nia dehan.
Nia esplika katak, responsabilidade embaixada la’ós de’it atu reprezenta nasaun, maibé mós atu haree ba situasaun traballadór Timoroan sira, inklui kondisaun servisu, fatin hela, pagamentu saláriu no direitu ne’ebé lei Austrália garante.
Proteje direitu traballadór Timoroan
Inês Almeida hateten katak, iha Timoroan balun ne’ebé hasoru problema kona-ba pagamentu saláriu no kumprimentu regra servisu. Tuir nia, traballadór balun sente ta’uk atu hato’o keixa, ne’ebé halo embaixada presiza buka dalan atu ajuda rezolve problema sira ne’e.
Nia salienta katak, bainhira traballadór Timoroan hasoru problema, embaixada tenke servisu hamutuk ho autoridade Austrália nian atu buka solusaun no asegura katak direitu traballadór sira respeita tuir lei.
Embaixada mós iha responsabilidade atu fó informasaun ba traballadór Timoroan kona-ba direitu no obrigasaun sira, inklui pagamentu saláriu, oras servisu no pagamentu ba oras servisu adisionál (overtime), tuir regra no lei Austrália nian.
(eme)






