DILI, STLTIMORLESTE.com – Iha Dili projetu estrada mos bele iha tratamentu seletivu, hanesan projetu estrada Elemloi ba Manleuana neebe inisialmente hetan narasaun katak atu hadia sirkulasaun lina reta, ikus mai sai fali simblu injustisa sosial bainhira dalan nee muda rotas ka halai “Kleuk” tiha, hodi salva rezidensia Ministru Obras Publika (MOP), Samuel Marcal nian maski povu sira nia uma sobu hotu, tuir lina reta neebe iha.
Bainhira projetu nee hahu povu sira iha Elemloi too Manleuana simu informasaun katak, sira nia uma sei hetan eviksaun tanba estrada tenke lina reta. Hodi respeitu dezenvolvimentu komunidade sira entrega sira nia rai no uma, laiha diskusaun, laiha negosiasaun, tanba interese publiku mak prioridade.
Maibe buat neebe akontese iha terrenu hatudu katak, interese publiku nee iha definisaun rua ida ba povu no ida seluk ba ukun nain sira.
Bainhira ezekusaun obra too iha area rezidensia Ministru Leonel Marcal lina reta neebe uluk promete derrepente lakon, estrada neebe atu halo sirkulasaun ladiak lao derrepente fila kleuk (muda dalan). Mudansa ida nee kria duvidas boot, tanba sa projetu neebe uza osan Estadu nian, bele muda rotas tan deit atu evita ema ida nia uma.
Akademista UNPAZ, Mariano de Jesus nota katak, alterasaun ka mudansa dalan ka rotas kleuk nee laos deit hamosu perigu ba kondutor sira, maibe mos haree projetu nee lakon ninia objetivu telniku.” Ita haree katak estrada nee agora kleuk la lina reta ona. Se sira bele muda dalan iha Ministru nia uma, tanba sa sira la muda mos povu nia uma sira neebe sobu tiha ona,” kestiona Mariano ba STL, iha Surikmas, Díli, Segunda (20/04/2026).
Situasaun nee hatudu katak iha Timor-Leste (TL) planu tekniku bele muda ho fasil liu se iha intrerese pesoal. Akademista nee konsideira katak nee hanesan violasaun ba etika publika neebe grave. Tanba povu lakon uma, maibe ukun nain sira nia uma mantein hela.
Iha parte ketak komunidade Manleuana, Antonio de Sousa husu atu Governu fo tratamentu neebe hanesan, lao ho prinsipiu justisa no fo solusaun alternativu neebe umanu, antes foti desizaun hodi harahun sidadaun sira nia uma.
Enkuantu bainhira iha debate aprezenta relatoriu ezekusaun orsamentu trimestre IV MOP nian, ba Komisaun C, Parlamentu Nasional, Kinta (16/04/2026). Ministru Obras Publika, Samuel Marcal defende ninia posizaun ho argumentu tekniku, hodi rekonhese mudansa trajetoria estrada neebe kleuk iha nia hela fatin.
Ho argumentu distansia Ministru esplika, se nafatin uza planu lina reta Governu sei obriga aan, atu sobu uma komunidade sira iha distnsia 700 too 800 metrus.
Nunee mos ho mudansa ba dalan neebe kleuk uituan sira bele hamenus impaktu ba deit 150 metrus, hodi proteje uma sira seluk atu la hetan estraga.
(car)






