Flaviano Lopes Refleta Luta FALINTIL no Papel “Frente Boot Walu” ba Ukun Rasik Aan

Foto: Espesial

DILI, STLTIMORLESTE.com – Prezidente Dewan Solidaritas Munisipiu Manufahi (DSMPPTT) ba era 1998-2031, MCG. Flaviano Pereira Lopes, LCG, refleta luta FALINTIL no papel “Frente Boot Walu” ba ukun rasik an, hodi fahe hanoin profundu kona-ba istoria libertasaun nasional no paz neebe Timoroan sira simu husi ukun rasik aan nee.

Wainhira rona kona-ba FALINTIL, Flaviano hanoin kedas ba susar no dezafiu boot neebe nasional nee hakat liu husi ailaran tinan tolu nian (1975–1978) too duni Referendum 30 Agostu 1999.

Nia fahe tuir esperiensia pesoal wainhira sei ki’ik kona-ba oinsa komunidade sira hahu konese forsa armada libertasaun nasional nee husi faze ba faze.

Hanesan iha tinan 1975–1979, tempu hahu funu, komunidade maioria fasil temin forsa sira ho termu Kompania ka konese deit nuudar Forsa. Tinan 1980–1989, komunidade nasionalista sira hahu konese klean liu nuudar FALINTIL, maske militar Indonezia (TNI/NKRI) tenta stigmatiza sira ho naran GPK (Gerakan Pengacau Keamanan) no tinan 1990–1999, naran FALINTIL sai mos no firme iha juventude, estudante, no komunidade maioria nia leet.

“Halai ba ailaran hau sei kiik, hau haree forsa sira lao ba-mai kaer kilat nunka hasai, kalan-loron sira halo kontrolu atu halo funu kontra inimigu. Iha internal forsa sira bolu malu FALINTIL,” dehan Flaviano Pereira Lopes ba STL, liu husi Mensenger, Kuarta nee (19/08/2026).

Prezidente DSMPPTT era 1998–2031 nee sublina katak, paz no estabilidade iha nasaun nee laos FALINTIL mesak mak hakat liuba, maibe tanba ezistensia no kontribuisaun husi Frente Boot Walu (8) neebe hamutuk halo luta hanesan Frente Popular Nasionál (FPN), Frente Armada (FALINTIL), Frente Externa / Frente Diplomatiku, Frente Klandestina (FC), Frente Juventude no Estudantes (FJE), Frente Intelektuais (FI), Frente Relijiozu (FR) no Frente Popular Internasional (FPI).

Maske komunidade baibain konese liu FALINTIL nuuudar liman-kroat nasional nian, ba Flaviano pessoal, FALINTIL iha papel uniku no sentral tebes iha rai laran.

“Espesial ba hau, FALINTIL hanesan rin uniku ida neebe direitamente servisu nuudar organizador, mobilizador, no ezekutador ba komunidade internal Republika Demokratika de Timor-Leste (RDTL) nian. Hau sempre hanoin FALINTIL hanesan funu nain ka lutu Nasaun RDTL nian,” Flaviano konklui.

Iha fatin ketak, observador politika, José da Silva Soares, afirma katak reflesaun husi Flaviano nee fo hanoin hikas ba jerasaun foun kona-ba valor uniadade nasional.

Nia dehan vitoria ukun rasik an laos mehi husi grupu ida deit, maibe nee hatudu katak libertasaun nasional ne’e sosa husi serbi no sakrifísiu hamutuk husi povu tomak no estrutura luta nian hotu neebe hamriik metin ba objetivu ida deit.

“Vitoria ukun rasik an nee nuudar orgullu no bensaun boot ba ita nia povu Timor-Leste tomak, tanba sosa ho ran no ruin iha ailaran too bele realiza mehi nasional nee,”dehan nia.

Entretantu, akademista husi Universidade Dili (UNDIL), Jacinto de Araujo husu ba Governu liu husi Ministeriu Edukasaun atu integra istoria luta nasional no papel “Frente Boot Walu” nian iha kurríkulu edukasaun nasional, nuudar pasu estratejiku atu garante jerasaun foun sira hatene no komprende pilar libertasaun nasional nian.

(car)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *