DILI, STLTIMORLESTE.com – Husi programa Fundu Klimatiku Verde, Governu ho parseiru dezenvolvimentu sira instala radar boot tolu (3) iha Suai, Dili no Baukau hodi akapta informasaun bainhira tempu udan.
Lia hirak nee hatoo husi Enviadu Espesial ou embaixador Itinerante assuntu Klimatiku, Adão Soares Barboasa ba jornalista sira, bainhira remata halo enkontru ho Prezidente Republika Jose Ramos Horta iha Palásiu Prezidensial Nicolao Lobato, Bairo Pite, Kuarta (15/04/2026).
Enviadu espesial nee dehan, husi Fundu Klimatiku Verde projetu seluk mak atu instala radar boot tolu, ida iha Suai, Dili, Baukau, no radar kiik sira nee kuaze hamutuk 28, ekipamentu sei monta iha fatin balun atu bele akapta informasaun kona-ba udan boot nee mosu iha neebe no risku halo nusa para halo evakuasaun ba komunidade.
Enviandu hatete, husi fundu Klimatiku Verde ho atividade programa nee sira iha hamutuk tolu ka haat hanesan nee, neebe implementasaun nee laos MNEK mak implementa, implementasaun nee koordenasaun husi Ministru Turizmu no Ambiente nee tekniku liu, projetu balun implementa husi Estatal no projetu balun impelementa husi ministeriu agrikultura, peskas no floresta, no Ministeriu Transporte Komunikasaun sira mos implementa balun, kona-ba ekipamentu meterolojiku neebe atu instala nee agora daudaun jere husi Ministeriu Transporte Komunikasaun.
Enviadu Espesial nee hatutan, atividade ligadu ho infraestrutura rural sira nee jere husi Estatal hamutuk ho UNDP projetu kuaze remata ona tinan ida nee.
“Se ita boot sira ba iha parte rural balun sira hadia tiha ona estrada, balun fui ho semente sira iha parte suvida makaas sira nee grean frinfans altura iha neeba ita hetan US$ 22,13 milhoens dolar hadia infraestrutura kiik sira iha area rural, ita boot sira ba Ermera karik estrada balun parte Ermera nian, aleinde Governu halo projetu ida nee ninia atividade mos balun hadia duni estrada Cor duni estrada sira neebe mak nakonu ho tahu ou aat los, sira hadia la hotu-hotu maibe parte balun hadia iha Ermera iha Likisa, Baukau, Aileu, Lauten no Vikeke,” katak nia.
“maibe projetu seluk mak atu instala radar boot tolu ida iha Suai, Dili, Baukau, no radar kiik sira nee kuaze hamutuk 28 ekipamentu sei monta iha fatin balun atu bele akapta imformasaun kona-ba udan boot nee mosu iha neebe no risku halo nusa para ita halo evakuasaun preparasaun ita nia komunidade antes dezastre mosu evita tiha ita nia inundasaun ka dezastre neebe mak mosu hanesan iha dia 4 Abril nee, neebe ita fortifika buat balun iha neeba,” katak nia.
Nia hatete, orsamentu balun husi fundu ambiente Global sira mak jere duni orsamentu ba LDC, pais neebe agora TL lidera nee sira mak jere nia osan.
Iha tinan kotuk Ministru Transportes no Komunikasaun, Miguel Marques Gonçalves Manetelu realiza enkontru ho Diresaun Nasional Metereolojia no Jeofizika no UNEP iha sala enkontru Gabinete Ministru Kaikoli Dili. atu Introduz no atualiza servisu neebe apoiu husi Fundus Klima Verde nebe implemente husi UNEP ba projetu Hadiak Sistema Alerta Sedu hodi harii resilensia diak liutan ba Risku Hidrometeorolojiku sira iha Timor-Leste. Benefisiario husi projeto nee mak DNMG. Projetu sira nee mak hanesan instala Automatic Weather station (AWS), iha Baukau, Maliana, Likisa, Ermera, Manatutu, Lospalos, Vikeke no Atauro, instala mos Automatic Weather Observation System (AWOS) iha Aeroporto Dili no Suai.
Iha mos instalasaun ba Weather Radar 3 iha parte Leste, Centro no Weste. No instalasaun ba Sukat nivel tasi nian. No mos instala sentru Previzaun Tempu, no informa mos ba Ministru Manetelu kona-ba Lei Meteorolojia, Planu stratejia Meteorolojia no Enkuadramentu legal servisu Klima nian, neebe submete ona mai Gabinete Ministru hodi hetan apresiasaun.
(eme/EST 1)






