Governu TL Apresia Desizaun Tribunál Supremu Victoria Kona-ba Prosesu Lighthouse

Bendera Timor Leste. (Foto: Espesial)

DILI, STLTIMORLESTE.com – Timor-Leste (TL) apresia desizaun Tribunál Supremu Victoria, iha Sesta feira (04/09) fó sai desizaun ida ne’ebé afavor ba pedidu Governu Timor-Leste hodi demite prosesu ida husi Lighthouse Corporation (Lighthouse) ne’ebé hahú iha tinan 2018 hasoru TL ho nia entidade públika eletrisidade, EDTL.

Disputa ne’e relasiona ho akontesimentu sira ne’ebé akontese iha Timor-Leste iha tinan 2010 no 2011 relasiona ho alegasaun ezistensia kontratu ba fornesimentu kombustível no jeradór sira iha Timor-Leste. Governu Timor-Leste sempre mantein katak la halo kontratu vinkulativu ruma.

Lighthouse reklama prejuizu hasoru Governu Timor-Leste maizumenus millaun AU$500 to’o AU$600. Governu nia pozisaun katak Lighthouse nia reklamasaun sira laiha fundamentu no valor zero. Governu hateten katak Lighthouse tenta atu halo fraude boot hasoru Timor-Leste maibé ikus-mai la konsege.

Tribunál demite prosesu ne’e tanba Lighthouse nia fallansu atu selu millaun AU$1.3 iha garantia ba kustu sira tuir Tribunál nia orden anteriór. Osan seguransa ne’e hetan orden atu selu to’o loron 21 fulan-Agostu 2026 no Lighthouse la konsege halo ida-ne’e.

“Hodi demite prosesu, Tribunál rekuza Lighthouse nia pedidu ba estensaun tempu atu halo pagamentu to’o loron 18 fulan-Setembru 2026. Tribunál mós konsidera Lighthouse nia istória inkumprimentu ba orden tribunál nian, Tribunál nia xamada atensaun sira ba Lighthouse no induljénsia oioin ne’ebé Tribunál fó ona ba Lighthouse iha okaziaun inkumprimentu anteriór sira,”haktuir nota komunikadu imprensa neebe STL asesu husi governu, Kuarta (09/09/2026).

Julgamentu públiku husi Honorável Justice Delany inklui tuirmai nee, ho liafuan badak, evidénsia katak fundu sira ‘espera’ atu disponivel husi fonte deskoñesidu ida iha rai-li’ur to’o loron 18 fulan-Setembru 2026 la satisfatóriu. Kontráriu ho submisaun sira husi Lighthouse, evidénsia la suporta deskoberta katak iha posibilidade razoavel katak Lighthouse sei ka bele fornese osan seguransa ba kustu sira ho montante millaun [AU$13] iha loron 18 fulan-Setembru 2026.

Lighthouse prosesa ona nia reklamasaun ho forma intermitente no hahú durante liu dékada ida. Prosesu ne’e suspende ona iha okaziaun oioin, no Tribunál fó ona induljénsia oioin ba Lighthouse kona-ba nia fallansu sira hodi kumpri orden sira Tribunál nian.

“Tanba razaun sira ne’ebé diskute ona, pedidu husi Lighthouse ba estensaun tempu ba fornesimentu osan seguransa ba kustu sira hetan rekuza. Prosedimentu ne’e hetan demisaun.”

Governu Timor-Leste ho konsistente mantein katak reklamasaun ne’ebé Lighthouse hato’o hasoru Timor-Leste, ne’ebé Lighthouse lori uluk ba Sentru Internasionál Rezolusaun Disputa Investimentu (ICSID, sigla Inglés) iha tinan 12 liubá, nunka laiha méritu.

Iha fulan-Dezembru 2017 Tribunál arbitrajen (ICSID) determina katak ICSID laiha kompeténsia atu rona kazu ne’e no fó instrusaun ba Lighthouse atu selu Governu millaun US$1.3 ba ninia kustu sira. Lighthouse hafoin ne’e kontinua ho litigasaun ne’ebé hahú uluk iha Tribunál Supremu Victoria, ne’ebé agora demite ona.

Governu Timor-Leste simu ho laran-haksolok desizaun husi Tribunál, no sente kontente katak litigasaun oras ne’e remata ona.

Desizaun Tribunál nian signifika mós katak prosesu julgamentu semana lima ne’ebé maka atu hahú iha loron 19 fulan-Outubru tinan 2026 kansela ona no sei laiha julgamentu.

Governu Timor-Leste hato’o ninia agradesimentu ba ekipa jurídika ba sira-nia servisu ne’ebé la kolen no apoiu kontínuu durante arbitrajen ICSID no prosesu Tribunál.

Hanesan nasaun foun barak, Timor-Leste dalabarak sai alvu ba ema no negósiu sira ne’ebé buka atu aproveita ita no ita-nia sistema sira. Governu vijilante nafatin hasoru ameasa hirak ne’e.

Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão, hateten “Governu Timor-Leste nunka nakdoko bainhira atu proteje Timor-Leste nia interese nasionál.

(alb)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *