DILI, STLTIMORLESTE.com – Hakoak boot ida hosi Vatikanu mai to’o iha Timor-Leste iha loron 09 to’o 11 Setembru 2024 sei lembra nafatin iha povu nia fuan. Amu Papa Francisco, ho idade 87 na altura ne’eba, hili Timor-Leste hanesan destinu terseiru iha nia viajen Apostolika durante loron 12 iha rejiaun Sudeste Aziatiku no Oceania, nu’udar sinál domin no hakoak boot hosi Vatikanu ba nasaun Katoliku liu iha mundu.
Amu Papa too iha Aeroportu Internasional Prezidente Nicolau Lobato, Dili, iha tuku 14:20 lorokraik, Tersa-feira, 09 Setembru 2024. Nia mai hosi Papua Nova Guine. Iha aeroportu, Prezidente Republika Jose Ramos-Horta ho Primeiru Ministru Xanana Gusmão simu direita. Labarik feto nain rua ho tais Timor fo tais ba Amu Papa nu’udar sinál respeitu no kultura. Milhares povu nakonu iha dalan hosi aeroportu to’o Nunciatura Apostolika hodi simu Amu Papa ho bandeira Vatikanu nian mutin no kinur, maske loron manas tebes.
Iha Palasiu Prezidensial, Amu Papa hasoru malu ho lider politika, diplomata no sosiedade sivil. Iha ne’eba nia hatete liafuan forte: “Timor-Leste hasoru terus no susar boot, maibé imi nunka lakon esperansa. Hafoin loron nakukun no susar, naroman dame no liberdade ikus mai duni.”
Nunee mos iha Katedral Imakulada Konseisaun Dili, Amu Papa hasoru malu ho Bispu, Amu-lulik, Madre no seminarista sira. Nia enkoraja sira atu moris vokasaun ho haksolok no servisu besik povu, tanba Timor-Leste nu’udar nasaun Katoliku liu iha mundu ho 96% populasaun Katoliku.
Momentu aas liu mak Misa Solene iha Tasi-Tolu iha 10 Setembru lokraik. Fatin ne’e antes sai fatin subar mate-isin luta nain sira nian iha tempu okupasaun, maibé loron ne’eba nakfilak ba fatin esperansa nian. Ema besik 600.000 to’o 750.000 tuir Misa, balun to’o iha fatin hosi tuku 1 madrugada. Iha omilia, Amu Papa hahi’i familia Timor nian: “Ohin furak tebes tan iha Timor-Leste iha labarik barak. Ita haree iha fatin hotu nakonu ho moris.”
Molok fila, iha loron ikus Amu Papa hasoru malu ho foin-sa’e 3.000 iha Sentru Konvensaun Dili, hodi ko’alia kona-ba liberdade, domin no fraternidade.
Iha 11 Setembru dader, Amu Papa husik Timor-Leste hodi kontinua nia viajen ba Singapura. Vizita ne’e sai nu’udar vizita daruak hosi Papa mai Timor hafoin São João Paulo II iha 1989 ne’ebe fo kbiit boot ba luta independensia nian.
Hatan ba vizita istoriku ne’e, Katekista Jose Soares hatete, prezensa Amu Papa nian laos deit vizita relijiaun, maibé aman nia liman ba oan sira.
“Amu Papa mai hanesan aman mai haree nia oan sira. Nia mai la lori osan ka projetu boot, maibé nia lori dame, laran ksolok no esperansa ba povu ida ne’ebe terus barak ona,” Jose Soares hateten ba STL, iha Tasi Tolu, Díli, Kinta nee (10/09/2026).
Nia hatutan, mensajen prinsipal hosi Tasi-Tolu mak kona-ba oan, foin-sa’e no kriasaun. “Amu Papa husu ita atu kuidadu labarik sira, tanba labarik sira mak futuru. Kuidadu foin-sa’e sira labele monu ba hahalok la di’ak. No kuidadu ita nia rai, ita nia tasi no foho. Ida ne’e mak testamentu Amu Papa nian ba Timor-Leste ne’ebe ita tenke kuda nafatin iha ita nia moris lor-loron,” nia konklui.
(car)
