DILI, STLTIMORLESTE.com – Prezidente Republika (PR), Jose Ramos Horta husu hatun funsionariu publiku (FP) neebe salariu boot liu Prezidente Republika, Primeiru Ministru, Prezidente Parlamentu no Prezidente Tribunal Rekursu, ida nee 100% politizada, tanba nee husu redus salariu.
Prezidente Republika Jose Ramos Horta liu husi nia diskursu iha Salaun Komisaun Funsaun Publika Kaikoli, Tersa (05/05/2026) hatete, sira neebe simu salariu boot liu Prezidente Republika sira nia responsabilidade boot liu Prezidente Republika, liu fali Primeiru Ministru.
“Hau hakarak tuur ho buatomak ka buatinak sira ho salariu boot nee hau hakarak haree, ida nee 100% politizadu, proividu iha sistema ida, hau hatene asesor balun timorense balun ba Oecusse manan 13 mil balun 15 mil,” dehan PR Horta.
Prezidente Republika hatete, bainhira mandatu remata iha 2027 karik presiza asesor ruma prezidente prontu.
Aleinde iha intervista prezidente hatutan tan katak, tenke hatun salariu neebe boot labele boot liu iha prezidensia mos ema barak ho estudu boot esperiensia balun mestradu, doutoramentu koalia lingua diak maibe sira manan 5 mil manan 4 mil 3 mil masimu mak nee, tanba sira nomeasaun politika laos funsionariu, tinan foun hau mai nee, Prezidente foun mai karik sira tenke buka serbisu fatin seluk tanba nee situasaun ida espesial nomeasaun politika, mesmu nomeasaun politiku labele aas liu fali Prezidente, Primeiru Ministru, Prezidente Parlamentu, Prezidente Tribunal Rekursu, Prezidente la konkord ho ida nee.
Prezidente Republika hatete, daudaun nee institutu publiku barak tebes, sira neebe uluk ho Primeiru Ministru no Ministru, dala ruma Primeiru Ministru Viji los depois ministru ida mai ho idea mai ho institutu publiku fo servisu ba partidu depois inventa institutu publiku.
Tanba nee Prezidente Republika husu atu hamate mos institutu publiku no empreza publika neebe barak iha rai laran.
“Tanke hamate duni, institutu publiku iha rai ida kiik hanesan Timor nee laiha justifikasaun ida ka rua bele hanesan medikamentu nee bele karik tanba buat nee dedikadu tebes buat hotu iha ministeriu saude nia responsablidade direita maibe institutu nee hau hanoin importante, balun ba aihan nia entau ministeriu agrikultura halo saida, Ministeriu solidaridade halo saida ministerium ekonomia halo saida iha tan instutu ida ba aihan, hau la admira loron ruma bolu institu autonomo ida ba ayam potong, inventa tun sae deit, parlamentu presiza haree buat sira nee,” katak PR Horta.
Oinsa Prezidente Republika nia haree ho institutu publiku nomos empreza publika ho salariu boot maibe prestasaun serbisu oinsa? Hatan ba kestaun nee Prezidente Republika hatete barak serbisu lalao liu liu sira neebe partidu mak hatama.
“Liu liu sira neebe partidu mak hatama, maibe balun diak laos sira neebe partidu hatama nee ladiak hotu lae balun top klase, iha 2022 bainhira hau simu posse nuudar Prezidente elementu partidu CNRT lubuk ida mai iha Prezidensia, hau mak bolu sira duni balun tanba hau hatene eleisaun 2023 sira tenke ba Governu aproveita iha neeba hau hatete estuda idak idak nia portofolio konaba edukasaun, ekonomia buat sira nee nee hau hatene ona I sira sai duni tinan 1 liu tiha maibe balun lubuk ida sei iha neeba,” katak Horta.
Presiza kalae halo redusaun ba salariu ba funsionariu publiku sira neebe boot hatan ba kestaun nee Prezidente Republika hatete presiza halo redusaun duni nee kestaun politika no estratejika ida tenke halo.
Nunee mos Prezidente Komisaun Funsaun Publika, Agostinho Letencio de Deus orientasaun neebe Prezidente hatoo ida nee hola parte ona iha prosesu reforma neebe kuartu mandatu lao hela.
“Ida mak ita koalia konaba reajustamentu forsa de trabalho, segundu mak ita koalia konaba rasionalizasaun salariu bensimentu se ita boot sira akompanha karik 2026 husi fulan hira mai nee ita halo ona rasionalizasaun salariu, uluk se karik iha 8 mil salariu masimu husi 2026 nee tun on aba 5 mil ida nee ita bolu rasionalizasaun salariu vensimentu,” katak Prezidente KFP.
Nia hatete, reforma ida tuir mai mak koalia konaba jestaun organizasaun iha isntituisaun sira haree didiak no koloka fila fali tuir Prezidente republika koalia haree fila fali liu liu mandatu kada instituisaun liu liu iha IP-EP sira ida nee serbisu hamutuk ho Ministeriu Finansas para haree didiak fali konaba papel kada instituisaun ni ida nee tama iha parte reforma iha jestaun organizasaun nia.
(eme)
