METINARO, STLTIMORLESTE.com – Komandante Forsa Apoiu Geral (FAG) Tenente Coronel João Bosco Ximenes “Lenok” Reprezenta Xefe Estadu Maior Jenerál FALINTIL-Forsa Defeza Timor Leste (F-FDTL) ensera kursu Lideransa Ofisial Dezemvolvimentu no Treinamentu pelotaun apoiu ba paz nian iha Centru Instrusaun Comandante Nicolau Lobato (CICNL) Metinaru.
Serimonia enseramentu kursu Lideransa Ofisial Dezemvolvimentu no Treinamentu Pelotaun Apoiu ba Paz nian iha Centru Instrusaun Comandante Nicolau Lobato (CICNL) Postu Administrativu Metinaru, Munisipiu Dili, Kinta (23/4/2026), ho entrega sertifikadu ba formadu hamutuk ema nain 57 neebe tuir ona kursu durante fulan rua (2) nia laran desde loron 23 fulan Fevereiru too loron 23 Abril 2026.
Komandante FAG, Tenente Coronel João Bosco Ximenes mos dehan, kursu refere konduse husi CTOAP/CICNL ho total partisipante / formandos 57 pessoas neebé mai husi Komponente no Unidade sira. Atividade formasaun nee hetan apoiu makáas em termos material, ekipamentu inklui instrutor sira husi parseiru Forsa Australiano sira liu-husi DCP-TL.
Tanba nee, nuudar Komandante FAG nian ho hanoin klean hakarak fó parabéns no boa-aproveitamentu ba formadu sira hotu neebé simu ona sertifikadu hodi kompleta ona kursu iha materia Lideransa Ofisial Dezenvolvimentu no Treinamentu Pelotaun Apoiu ba Paz nain no sertifikadu ida nee mós serve nudar prova real ida ba esforsu oi-oin neebé formadu sira halao ona liu husi matenek, kooperasaun diak, determinasaun, disiplina no responsabilidade durante fulan rua (2) nian laran no hatudu rezultadu neebé diak no susesu.
“Ita hotu nian prezensa iha fatin ida nee hodi fó sasin ba progresaun kapasitasaun ba ita nia maluk militár 57 pessoas nian, no eventu espesial ida nee mós, hatudu passu importante ida ba formasaun iha âmbitu lideransa no operasaun apoiu ba paz nian,” dehan Komandante FAG, Tenente Coronel João Bosco Ximenes.
Nia mos dehan, fatór fundamental neebé sempre fó susesu ba atividade kursu no formasaun sira nee, mai husi jestaun neebé diak husi CICNL nian no hotu-hotu tenki rekuñese ida nee. Tanba nee, nudar komandante FAG nian hakarak hatoo agradesimentu wain ba apoiu oi-oin husi parte Forca de Defeza Australia nian liu husi DCP-TL ba atividade formasaun sira nee no husu atu liu husi DCP-TL kontinua mantein apoiu ba iha atividade formasaun sira nee iha futuru.
“Hau kontente no haree katak, ita-boot sira dezenvolve ona kuñesimentu klean iha materia Lideransa Ofisial Dezenvolvimentu no Treinamentu Pelotaun Apoiu ba Paz nain, realmente, materia sira nee importante teb-tebes ba ita-boot sira basá, ita-boot sira manan ona kuñesimentu no esperiensia barak no klean durante periodu kursu nian,” tenik Komandante FAG.
Komandante FAG nee mos dehan, tuir informasaun neebe nia simu ligadu ho tipu material sira kursu Treinamentu Lideransa Ofisial Dezenvolvimentu no Treinamentu Pelotaun Apoiu ba Paz nian husi Dirasaun Formasaun katak, iha kursu ida nee, formadu sira simu materia espesifiku oi-oin neebé importante teb-tebes. Portantu, materia ba kursu Lideransa Ofisial nian, orienta liu ba oinsa atu prepara oficial sira hodi komanda forsa ba operasaun manutensaun apoiu ba paz nian no importante liu maka materia barak ligadu ho kompeténsia nudar komandante kompañia nian.
“Aliende nee, ba maluk sargentu no praças sira, nudar komandante hau konfirma katak, iha materia Treinamentu Pelotaun Apou ba Paz nian, ita-boot sira aprende klean teb-tebes kona ba treinu tátika individual kombate nian, treinu koletivu ba kombate nian, treinu ba misaun operasaun ba apoiu paz nian inklui materia espesífiku sira seluk. Nunee hakarak hatoo boa-aproveitamentu no boa-sorte ba ita-boot sira hotu,” dehan Komandante FAG.
Tanba nee, nuudar Komandante FAG nian, hakarak enkoraja atu tau iha pratika formadu sira nian abilidade ka kuñesimentu liu husi atividade diaria, nunee materia espesífiku oi-oin neebé formadu sira aprende labele lakon leet deit no labele hela deit ho sira, maibé tenki fahe hodi hadaet ba maluk militár sira seluk. Hanoin mós katak, kuñesimentu iha materia Lideransa Ofisial Dezenvolvimentu no Treinamentu Pelotaun Apoiu ba Paz nian nudar bukae essencial ida ba sira.
Komandante FAG mos hatoo agradesimentu wain ba formadór sira husi FALINTIL-FDTL nian, li-liu agradese wain ba formandolór sira husi Forsa Australiano nian neebé sempre fó tulun makaás ba programa no atividade formasaun sira neebé realiza iha CICNL. Portantu, rezultadu real husi kooperasaun neebé maka lao durante nee entre FALINTIL-FDTL no Forsa Defeza Australia nian bele dehan pozitivu teb-tebes, nunee hodi naran Xefe Estadu Maior Jenerál FALINTIL-FDTL nian, hatoo gratidaun no obrigadu wain dala ida tan. Espera katak, servisu hamutuk ida nee bele kontinua bebeik iha fututru.
“Ikus liu, hau nia parabéns dala ida tan ba graduadu sira no sauda ita-boot sira nia susesu. Ita hein atu haré rezultadu pozitivu sira ba unidade, komponente no instituisaun FALINTIL-FDTL liu husi serbisu neebé ita-boot sira halao kada loron. Basaa, liu husi asaun diária neebe ita-boot sira presta maka nudar prova ida katak, durante prosessu formasaun nee, ita-boot sira aproveita ho diak,” konklui Komandante FAG, Tenente Coronel João Bosco Ximenes “Lenok”.
Gradua 37 Formadu Kursu Lian Ingles
Hafoin serimonia enseramentu kursu Lideransa Ofisial Dezemvolvimentu no Treinamentu Pelotaun Apoiu ba Paz nian, kontinua ho serimonia graduasaun ba 37 husi 97 membru F-FDTL neebe kursu lian Ingles.
Reprezentante Xefe Estadu Maior Jenerál FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL), Koronel Guido de Oliveira liu husi diskursu hatete, agora dadaun estudante hamutuk 97 pessoas maka frekuenta hela kursu lian Ingles iha Metinaro. Portantu, husi numeru nee, estudante 37 pessoas maka gradua iha termu ida nee no estudante graduadu sira nee kompostu husi 11 pessoas iha nivél 5 no estudante 14 pessoas husi nivél 6.
“Nuudar reprezentante Xefe Estadu Maior Jenerál FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste nian, hau senti onradu tebes basaa, ohin loron hamutuk ho ita-boot sira dala ida tan iha fatin ida nee hodi selebra serimonia graduasaun kursu lian Ingles nian. Agradese ba profesores FALINTIL-FDTL nian neebe serbisu hamutuk ho parseiru internasional sira hodi halao programa ida nee ho susesu. Rekunese katak, ita-boot sira nia komitmentu no profesionalismu iha papél importante tebes ba iha instituisaun FALINTIL-FDTL,” dehan nia.
Nia mos dehan, inisiativa sira nee hotu hatudu komitmentu forte husi FALINTIL-FDTL ba dezemvolvimentu rekursu umanu nian. Garante katak, hasae kapasidade lian Ingles no loke oportunidade edukasaun nian nee importante tebes, atu nunee bele iha istilus ba etika professionalismu no kooperasaun internasional nian.
“Em nome Xefe Estadu Maior Jenerál FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste nian, hau fó votus parabens ba imi nia susesu Susesu ida neebe maka, mai husi esforsu makaas ho perservasaun. Ida nee laos rohan, maibe hahu dalan ba responsabilidade no oportunidade foun neebe sei mai. Hein no fiar metin katak, Lian neebe maka ita-boot sira aprende ona sei fő benefisiu konkreta iha futuru mai,” katak Koronel Guido de Oliveira.
Entertantu, Assistente Adidu Defesa Australianu, Tenente Koronel Philip Butt hatete, nia agradese ba profesör Timor-oan sira no estudante sira tanba servisu makaas hodi organiza selebrasaun ida neebé diak tebes.
“Hanesan ita hotu hatene, Timor-Leste foin daudaun tama ona ba ASEAN. Tanba lian Ingles mak lian ofisial ba ASEAN, parseria entre F-FDTL no DCP iha fornese Programa Lian Ingles sai baze importante ba partisipasaun Timor-Leste iha inisiativa ASEAN sira. Tanba, iha save pilár importante ida iha ASEAN nian mak, membru sira tenke dezenvolve kooperasaun iha edukasaun no aprendizajen durante moris tomak atu hametin komunidade ASEAN. Ita bele haree ida nee loroloron iha kampus lima neebé halo parte husi Programa Lian Ingles,” katak nia.
Tuir nia, programa lian Ingles sai ezemplu klaru ida kona-ba saida mak bele hetan bainhira F-FDTL no DCP-Timor Leste servisu hamutuk ho objetivu ida deit. Diak tebes atu haree militar Timor-oan no Austrália servisu hamutuk, fahe sira-nia paixaun atu dezenvolve lian Ingles. Parseria ida nee halao ona tinan rua-nulu resin.
Nia kontinua, iha tinan ida nee, soldadu Timor-oan sira sei viajen ba kursu internasionál sira, uza sira-nia abilidade lian Ingles iha konferensia Nasoens Unidas, kursu engenharia, marítimu, Defence International Training Centre, no kursu promosaun iha Austrália.
“Agora daudaun, iha soldadu Timor-oan nain neen neebé estuda iha Royal Military College Duntroon, númeru boot liu hotu. Sira hotu nee mak graduadu husi Programa Lian Ingles. Tanba nee mos, diak tebes atu haree preparasaun klase ba Royal Military College – Duntroon hahú iha termu ida nee. Parabéns ba professora Maria, neʼebé mak graduadu husi RMC-D iha 2025, no estudante sira hotu neebé servisu makaas,” katak nia.
Iha fin 2025, Estadu Unidus Amerikanu husu DCP-TL atu responsabiliza treinamentu lian Ingles ba pessoal Komponente Aérea iha Aeroportu Internasionál Presidente Nicolau Lobato. Treinamentu nee hahú iha Janeiru tinan ida nee, no nia kontente atu hatoo katak ema nain sanulu sei remata kursu Level um (1). DCP-TL orgullu atu suporta Programa Lian Ingles F-FDTL iha Exérsitu, Marinha no Força Aérea.
Iha tinan ida nee mos, Autoridade Nasional Maritima husu DCP-TL atu fornese treinamentu lian Ingles ba sira-nia pessoal. “Hau kontente atu anuncia katak treinamentu nee sei hahú semana oin, no sei halao too Dezembru,” nia dehan.
Iha Termu Rua, Metinaro sei halao kursu Level 7 Advanced English ba dahuluk. Ida nee importante tebes atu ajuda F-FDTL partisipa iha treinamentu internasionál, fornese tradutor no tuir konferénsia iha rai liur.
Aprende lian foun ida mak desafiu boot. Tuir mai, mantein lian nee mos desafiu boot. Tanba nee, Programa Lian Ingles iha Metinaro halo ona Maintenance Clinic atu ajuda pessoal kontinua dezenvolve sira-nia lian Ingles.
“Klinika ida nee aberta ba ema hotu, no sira bele mai bainhira deit. Hau mos kontente atu hatoo katak Maintenance Clinic ba Komponente Terrestre sei hahú iha Baukau iha Termu Rua. Programa ida nee úniku, no Timor-Leste mak nasaun ida deit iha programa DCP,” tenik nia.
Efrem da conceição Elnaza, Reprezentante graduadu sira hatoo agradesimentu sinseru ba komandante sira nia lideransa neebé makaas no apoiu neebé la nakdoko.
“Ita-boot nia orientasaun motiva ami atu foka no komprometidu nafatin iha kursu ida-nee nia laran. Ba ami nia profesór sira, obrigado ba ita-boot nia pasiénsia, dedikasaun, no orientasaun profisionál. Ho ita-boot nia tulun ami ultrapasa dezafiu sira, aprende hosi ami nia sala sira, no hadia beibeik ami nia abilidade sira,” katak nia.
Nia mos hatoo agradese profesór sira hotu, pasadu no prezente, DCP, no F-FDTL ba sira-nia apoiu no kompromisu.
“Obrigado ba hau nia kolega sira tanba halo viajen ida-nee sai signifikativu no memorável. No obrigado ba ema hotu iha nee tanba hamutuk ho ami hodi selebra okaziaun espesiál ida-nee. Parabéns ba ita hotu! Mai ita kontinua aprende, buras no nabilan,” dehan nia.
(mik)







