BAUCAU, STLTIMORLESTE.com – Komunidade iha Suku Defauasi, Postu Administrativu Baguia, Munisípiu Baucau, tenke la’o ain no hakur mota boot no kiik ba fasilidade saúde iha Suku Lavateri no Sentru Saúde Baguia.
Xefe Suku Defauasi, Solustiano Ximenes Guterres hateten katak, husi inísiu ukun-án Timor-Leste to’o ohin loron, Suku Defauasi seidauk iha infraestrutura bázika ba fasilidade saúde. Kondisaun ne’e obriga komunidade sira ne’ebé moras atu halo viajen dook hodi hetan konsultasaun no tratamentu saúde.
“Husi Defauasi ba Lavateri kuaze kilómetru hitu. Iha dalan ne’e tenke hakur mota tolu, hanesan mota boot Siaka’u no mota kiik Buinisi no Talobo’o. Ba Sentru Saúde iha Baguia Vila, distánsia kuaze kilómetru sia. Se liuhusi Samalari, tenke hakur mota boot Samalari, no se liuhusi Alaua Kraik, tenke hakur mota Lakamutu,” hateten Solustiano ba STL iha Vila Nova Baucau, Segunda (14/09/2026).
Nia esplika, bainhira komunidade sira iha kondisaun moras ne’ebé sei bele la’o, sira tenke halo viajen la’o ain husi Defauasi ba fasilidade saúde iha Lavateri no Baguia Vila. Maski distánsia dook no dalan ne’ebé difísil, komunidade laiha opsaun seluk tanba Suku Defauasi rasik seidauk iha fasilidade saúde.
Enkuantu ba pasiente sira ne’ebé hasoru kondisaun moras grave, balu hetan apoiu husi ambulánsia ne’ebé destaka iha Sentru Saúde Baguia. Maibé, bainhira ambulánsia sai ba fatin seluk, pasiente grave sira tenke tula ho motor hodi buka asesu lalais ba fasilidade saúde no hetan atendimentu emerjénsia husi pesoal saúde.
“Pasiente ne’ebé tula de’it ho motor ne’e kada semana sempre iha na’in rua tolu. Iha tempu balu, hau haree ho matan pasiente na’in hitu ka ualu hulan ho motor,” Solustiano komenta.
Nia hateten, situasaun ne’e halo Autoridade Suku sente triste, liuliu bainhira haree komunidade ne’ebé moras grave tenke tula ho motor, tanba laiha meiu transporte no fasilidade saúde besik ne’ebé bele responde ba sira nia nesesidade.
Solustiano afirma katak problema kona-ba nesesidade fasilidade saúde iha Defauasi aprezenta ona ba autoridade kompetente sira. Objetivu mak atu Governu konstrui Postu Saúde ida iha Suku Defauasi, maibé to’o agora seidauk iha resposta no atensaun konkretu.
“Ministériu Saúde presiza duni konstrui Postu Saúde ida iha ne’ebá, tanba ita nia komunidade sira infrenta moras no difísil tebes atu asesu ba fasilidade saúde,” nia rekomenda.
Nia konsidera, Timor-Leste ukun-án tinan naruk ona, maibé dezenvolvimentu infraestrutura bázika seidauk to’o ho di’ak ba komunidade sira iha área remota, inklui Defauasi, ne’ebé sei enfrenta difikuldade atu asesu ba servisu saúde.
STL tenta konfirma asuntu ne’e ho Diretór Servisu Munisipál Saúde Baucau, maibé to’o notísia ne’e publika, seidauk hetan oportunidade atu halo komentáriu, tanba Diretór laiha fatin.
Entertantu, Suku Defauasi kompostu husi aldeia haat, mak Aldeia Defauasi, Lari-Bere, Sae-Meta no Uarou, rejista xefe família 260, ho totál populasaun ema na’in 1,240, kompostu husi mane na’in 615 no feto na’in 625.
(tom)







