DILI, STLTIMORLESTE.com – La’o Hamutuk husu Governu atu aumenta investimentu agrikultura to’o 5% ka liu husi orsamentu, hodi hametin seguransa alimentár no diversifika ekonomia nasionál.
Porta-voz peskizadora La’o Hamutuk, Elivania Alves Coreia, apela ba Governu atu hametin agrikultura nu’udar setór estratéjiku, hodi garante nutrisaun, kria empregu rurál no hamenus dependénsia ba importasaun.
Nia hato’o apelu ne’e iha konferénsia imprensa iha edifísiu La’o Hamutuk, Fatuhada, Dili, Kinta (15/10/2026), atu marka Loron Mundial Ai-Han.
Elivania dehan katak, krize ai-han no nutrisaun kontinua sai dezafiu ba Timor-Leste, liuliu labarik menus tinan lima ne’ebé sofre atrasu kresimentu ka stunting.
“Malnutrisaun la’ós de’it tanba menus ai-han, maibé mós tanba dieta la ekilibrada, bee la moos, saneamentu, saúde, ijiene no rendimentu família,” dehan Elivania.
Tuir análize Integrated Food Security Phase Classification (IPC), entre Novembru 2023 no Abril 2024, ema Timor-Leste nian hamutuk 360.000 enfrenta inseguransa alimentár aguda.
La’o Hamutuk nota katak mudansa klimátika, aumentu presu ai-han, inundasaun, dezastre naturál no vulnerabilidade ekonómika afeta asesu família sira ba ai-han.
Organizasaun ne’e hatete katak, Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2026 aloka US$43,4 millaun ba agrikultura, maibé rezultadu no kualidade ezekusaun orsamentu presiza sai prioridade.
La’o Hamutuk defende katak avaliasaun investimentu públiku tenke haree produtividade, produsaun ai-han, rendimentu agrikultór, seguransa alimentár, nutrisaun, infraestrutura no empregu rurál.
“Agrikultura tenke sai setór estratéjiku ba seguransa alimentár, nutrisaun, empregu no ekonomia sustentável,” dehan Elivania.
La’o Hamutuk rekomenda Governu atu diversifika produsaun agrikultura lokál hodi hamenus dependénsia ba importasaun no aumenta disponibilidade ai-han nutritivu ba populasaun.
Produtu hanesan modo, fore, koto, ai-fuan, produtu pekuária, peska, fehuk no talas bele aumenta diversidade dieta no hamenus vulnerabilidade ba krize merkadu internasionál.
Atu apoia agrikultór, Governu presiza garante asesu ba irigasaun, asisténsia téknika, armazenamentu, transportasaun, finansiamentu, merkadu no teknolojia apropriada.
La’o Hamutuk mós defende agroekolojia, ne’ebé integra koñesimentu lokál ho siénsia moderna atu aumenta produtividade no reziliénsia agrikultura.
Organizasaun ne’e subliña katak modernizasaun agrikultura tenke preserva diversidade biolójika no koñesimentu tradisionál ne’ebé komunidade sira dezenvolve durante jerasaun barak.
Iha área ekonomia, La’o Hamutuk alerta katak dependénsia ba Fundu Petrolíferu reprezenta dezafiu ba sustentabilidade fiskál no dezenvolvimentu ekonómiku Timor-Leste iha futuru.
Tuir análize Fundu Monetáriu Internasionál (IMF) iha 2025, Fundu Petrolíferu bele esgota iha 2038 se polítika ekonomia kontinua tuir senáriu baze atual.
Tanba ne’e, La’o Hamutuk defende utilizasaun Fundu Petrolíferu ho responsabilidade, liuhusi investimentu ba kapasidade produtiva, kapitál umanu no infraestrutura ne’ebé suporta dezenvolvimentu sustentável.
Organizasaun ne’e konsidera diversifikasaun ekonomia nu’udar prioridade estratéjika atu hamenus dependénsia ba reseita petrolífera no prevene krize fiskál.
La’o Hamutuk propoin mós atu liga programa merenda eskolár ho produsaun lokál liuhusi sistema Home-Grown School Feeding, ne’ebé liga eskola ho agrikultór lokál.
Programa ne’e bele kria merkadu ba produtu lokál, aumenta rendimentu agrikultór no hametin kadeia valór doméstika, enkuantu promove nutrisaun di’ak ba labarik sira.
La’o Hamutuk apela ba Governu, Parlamentu Nasionál, Prezidente Repúblika, parseiru dezenvolvimentu, setór privadu, kooperativa no agrikultór sira atu koopera hametin ekonomia rurál ne’ebé produtiva, inkluziva, reziliente no sustentável.
(dom)






