DILI, STLTIMORLESTE.com – Organizasaun Naun Governamental Lao Hamutuk kestiona Governu halo ajudikasaun direita ho montante osan tokon US$ 186 ba Kompanha Esperansa Timor oan hodi importa mina laiha transparansia.
Kestaun nee hatoo husi peskizadora Lao Hamutuk, Marta da Silva ba jornalista sira, bainhira remata halo enkontru ho Prezidente Republika Jose Ramos Horta iha Palasiu Prezidensial Nicolau Lobato, Bairo Pite, Sesta (10/04/2026).
Nia kestiona Governu halo ajudikasaun Direita ba Kompanhia Eto, lo-loos liu husi tenderizasaun ruma tanba oras nee iha Kompanhia barak mos.
Peskizadora foin lalais Governu liu husi dekretu lei kuaze apoiu tokon US$ 186 subsidiu ba Kompanhia ETO atu importa mina hodi hatan ba situasaun mundial neebe akontese hela. Funu neebe akontese entre amerika, Iran no Israel fo impkatu, ida nee medida preventiva balun neebe Governu halo nee ba medida ida kurtu prazu deit, responde ba temporaria deit, la sustentavel ka nia labele liu husi periodu tinan ida nia laran.
“Ami hatene katak orsamentu nee foti husi orsamentu tinan 2026 nia, sira foti ida nee maibe ida nee labele repete tan tanba orsamentu sira ita hatene katak iha ministeriu sira iha osan rasik ona, orsamentu sira alokasaun sira nee iha hotu ona, hau hanoin sei iha mudansa buat ruma parese parlamentu sei ba ho orsamentu ratifikasaun atu rezolve situasaun sira nee, maibe atu dehan prevene labele mosu tan inflasaun makaas entaun medidas nee atu halo,” katak nia.
Se bainhira mina folin karun liu nee sei afeita ba hahan sira iha merkadu hanesan nesesidade baziku foos, mina, folin bele sai liu tan tanba kustu sira atu transporta sasan sira husi liur mai.
Tanba maioria sasan sira defende ba importasaun, entaun sasan ai-haan sira nee barak mai husi liur nia presu karun mina karun atu transporta signifika nia folin moss ae mosu tan inflasaun entau povu vuneravel sira ema ho salariu minimu sira mak sofre liu.
“Entaun medida atu halo responde maibe ami mos hatene katak iha lakunas balun neebe ami kestiona nee mak nia prosesu ajudikasaun, atu dehan katak iha timor leste labarak mais ita iha kompanha ka setor privado neebe bele fornese, dala ruma ami kestiona konaba kestaun transparansia akuntablidade tanba la liu husi prosesu normal para atu deside kompanha ida para fornese, tanba situasaun ida nee laos situasaun ida derepente deit maibe nee mosu tiha ona fulan hira liu ba hanoin Governu no Prezidente bele uza konsellu bele deskute ona assuntu hirak nee prevensaun saida mak Governu bele halo medida saida mak bele halo, sebele halo tuir lo-loos tempu halo prosesu ba normal ba fulan ida, buat hirak nee mais too ikus mai ita haree katak mosu ajudikasaun ita sente katak la promove transaparansia akuntabilidade, mais buat hirak nee akontese ona,” dehan nia.
Nia hatete se bainhira funu nee laiha folin mina bele tun normal, no dadaun nee mina folin komesa tun ona kompra iha fulan marsu.
Tanba iha fulan marsu nia bareal ida porvolta atus ida liu kuaze maibe foin lalais tun ona espera katak tuir mai situasaun ida nee kalma liu ho presu normal liu.
Maibe ida nee atu refleta fali ba situasaun sira neebe akontese pasadu Estadu no Governu Timor Leste la uza oportunidade sira nee atu aselera diversifikasaun ekonomia, seguransa aihan neebe diak liu hasoru krize barak, liu liu nasaun sira neebe importa aihan sofre barak liu tanba sira laiha seguransa aihan liu liu aihan, se konsege dezenvolve setor produtivu agrikultura no setor sira seluk ba Kofre estadu karik bele suplay.
“Mais agora ita susar oituan tanba situasaun mundial espera katak krize sira nee hanesan avaliasaun ida ba estadu Governu oinsa mak bele komesa dadaun ona investe ba setor sira seluk, setor produtivu sira ba oin it abele iha reseitas ba kofre estadu,” katak nia.
Nunee mos Peskizador Lao Hamutuk, Celestino Gomes hatutan, ajudikamente direita nee laos relasaun ho orsamentu jeral estadu neebe uza maibe nee relasaun ho boa Governasaun.
Nee relasaun ho boa Governasaun, Governasaun diak aprosinamentu sira konaba tender konaba transparansia nee kestaun neebe presiza haree.
“Ajudikasaun direita iha momentu sira neebe ita iha krize nee lei fo maibe hanesan ita hotu hatene diskusaun barak lao iha nee iha presfektiva governasaun nee ladun diak iha imajen estadu nasaun ida demokratiku ladun diak,” katak Celestino.
Foin lalais Desizaun Governu nian hodi fo subsidiu ho valor milhaun US$ 186 ba Kompanhia Esperansa Timor Oan (ETO) hodi halo fornese mina.
(eme)






