DILI, STLTIMORLESTE.com – Xefe Suku Mau-Ulo, Postu Administrativu Ainaro, Munisipiu Ainaro, Luís Valadares Colaço hatete, programa dezenvolvimentu liuhosi PNDS la’o ona iha suku laran, maibe hasoru dezafiu boot tanba orsamentu suku nian laiha.
Luís Valadares hatete lia hirak ne’e ba STL liu husi telefone, Sesta (11/09/2026).
“Hau nia mandatu durante ne’e programa PNDS mak la’o makaas liu. Orsamentu suku nian laiha, entaun ami depende deit ba PNDS, programa Nasional no apoiu hosi ONG PLAN Internasional,” nia hatete.
Nia esplika, projetu PNDS ne’ebe implementa ona mak hanesan bee moos, estrada cor-betaun, rehabilitasaun sede suku no extensaun sede suku.
Kona-ba programa boot, nia dehan iha programa dezenvolvimentu nasional mak loke estrada ligasaun Ainaro – Mau-Ulo – Bobonaro. “Estrada ne’e projetu nasional, laos suku nian. Ami hein hela atu Governu Sentral bele realiza lalais tanba importante tebes ba povu nia asesu,” nia dehan.
Iha parte fornesimentu bee noos nia, Xefe Suku hatete bee moos funsiona normal hela. “Bee moos la’o diak hela, povu uza ona maibe balun presiza manutensaun nafatin,” nia dehan.
Maibe estrada suku laran nia kondisaun ladun diak. “Estrada suku laran ladun diak, kuandu udan boot difikuldade boot ba transporte,” nia hatete.
Kona-ba eletrisidade, nia hatete eletrisidade tama ona iha suku laran no komunidade hetan ona naroman.
Iha setór edukasaun, iha Suku Mau-Ulo iha eskola rua mak EBF PADER ho kondisaun diak no EBF 1,2 Dagamessa ho kondisaun ladiak no presiza rehabilitasaun urjente.
Entretantu iha setór saude, klinika iha maibe kondisaun la diak. “Klinika iha ona maibe kondisaun fiziku la diak, ami presiza Governu tau atensaun,” dehan Xefe Suku nee.
Iha parte ketak Akademista UNPAZ, Jose de Oliveira hatete, problema ne’ebe Xefe Suku Mau-Ulo hasoru sai hanesan retratu ba suku barak iha Timor-Leste. Nia hatete dezenvolvimentu bazeia deit ba PNDS la sufisiente tanba PNDS nia orsamentu kiik no la kobre nesesidade hotu.
“Governu tenke haree didiak polítika desentralizasaun fiskal. Se orsamentu suku laiha, Xefe Suku sei sai deit hanesan jestor projetu kiik, laos lider dezenvolvimentu. Estrada nasional Ainaro-Bobonaro ne’e vital ba konektividade ekonomia, Governu tenke tau prioridade,” nia hatete.
Nia hatutan, kondisaun eskola EBF Dagamessa no klinika ne’ebe ladiak hatudu katak setór edukasaun no saude presiza intervensaun urjente.
“Labele husik labarik eskola iha fatin aat no komunidade moras iha klinika aat. PNDS diak ona ba bee moos no sede suku, maibe kualidade rekursu umanu nian tenke sai prioridade tuir mai,” dehan Jose de Oliveira.
Aleinde nee Observador Politika, Mariano da Silva hatete, esforsu ne’ebe Xefe Suku Mau-Ulo halo ona durante mandatu merese apresia, maske ho limitasaun orsamentu.
“Xefe Suku Luís Valadares halo ona buat barak ho rekursu ne’ebe iha. PNDS la’o, bee moos funsiona, sede suku rehabilita, ne’e rezultadu diak. Orsamentu suku laiha laos sala Xefe Suku nian, maibe sistema mak seidauk fo espasu. Nia esforsu ona buka apoiu hosi Governu Nasional ba estrada Ainaro-Mau-Ulo-Bobonaro no hosi PLAN Internasional, ne’e hatudu lideransa ne’ebe pro-ativu,” nia hatete.
Nia hatutan, informasaun kona-ba eskola EBF Dagamessa no klinika ne’ebe presiza atensaun sai hanesan dadus importante ba Governu Sentral atu tau prioridade iha orsamentu tuir mai, hodi kompleta buat ne’ebe Xefe Suku hahú ona.
(car)







