Mandati: Scam Call Center Buras, Seguransa Tenke Seriedade no Moral Profisaun

Deputadu Bankada Partidu FRETILIN, David Dias Ximenes Mandati. (Foto: Espesial)

DILI, STLTIMORLESTE.com – Deputadu Banka Frente Revolusionariu Timor Leste Independente (FRETILIN), David Dias Ximenes ‘Mandati’ dehan, Scam Call Centre kontinua buras iha Timor Leste (TL), Autoridade Seguransa hanesan Polisia Nasional Timor Leste (PNTL) tenke iha seriedade no moral profisaun.

Deputadu Bankada FRETILIN, David Dias Ximenes hatoo lia hirak nee ba STL iha resintu Uma fukun Parlamentu Nasional, Kinta (16/07/2026) katak, Seguransa tenke seriedade no iha moral.

“Moral nee hau define dehan katak, esperitu de dedikasaun ba saida maka nia halo, tenke iha responsabilidade, tanba ema sira nee tama barak mai Timor Leste (TL), uluk iha Imigrasaun neebe atu alerta, maibe agora nee alerta nee ninia paralelu laiha tiha ona, neebe ema sira neebe tama mai nasaun ida nee maka ninia prazu nee liu tiha ona data emisaun, imigrasaun tenke buka sira no lori sira fila ona, maibe agora nee ema mai hela arbiru deit,” dehan Deputadu David Dias Ximense.

Nia haktuir tan katak, dadaun nee organizasaun administrativu mos ladun diak, tuir loos tenke fo responsabilidade ba Xefe Suku no Xefe Aldeia, para sira mos kontrola sira nia area, ema tama sai tenke kontrola, laos hasai ema nia liberdade de estadia, maibe liberdade ida nee, tenke limita husi regras neebe iha, komprimentus da regras nee mosu iha responsabilidade lideres komunitarias.

“Ita nia seguransa, dalaruma dehan sira lakohi halo, maibe sira hanesan fartu tiha, kuandu la iha artikulasaun didiak ho justisa, para ema sira neebe tama mai nee, halo atividades ilegais sira nee, redis de organizasaun kriminozu internasional, ida nee tenke iha hasaun seluk ida. Iha nee mos ita nota hela katak, kaer deit maka kiik oan sira nee, maibe ema boboot sira nee, dala ruma halai fila hotu. Hau diskunfia nafatin maka ida nee, Aviaun Zet tama, atu foti ema nain 3, maibe sira sai fali ho aviaun Komersial, entaun Aviaun Zet nee mai tanba saida, depois Zet nee mos sei uza tan Prezidente da Republika nia naran maibe Xefe Estadu Jose Ramos Horta la iha Kunhesementu, kerdizerke ema sira nee mai halo buat ruma iha nee la diak mak zet privadu nee mai TL atu foti lalais, tanba nee ita nia moral no profisaun maka la iha ona, deslesu nee iha tiha ona,” afirma nia.

Nia dehan, degnidade ema idak-idak ninian hanesan presu pesoal neebe nia atu aprezenta iha sosiedade, kuandu nia konduta diak, ninia degnidade nee sae, maibe kuandu nia konduta aat, ninia dignidade tun.

“Hau hanoin, ho atividades Scam Call Center no Jogus online Ilegais sira nee kontinua mosu iha kapital Dili, hatudu katak dignidade estadu TL tun ona iha mundu Internasional, tanba hakiak naok ten bar-barak iha nasaun ida nee, loron-loron hatama ema 200 ba leten, agora ita husu ba malu, ema tama bar-barak iha ita nia rain, ita kontinua husik sira tama, balu dehan ohin loron TL adopta merkadu livre, maibe liberdade nee iha limite lei no normais nia laran, laiha liberdade absoluta,” afirma nia.

Tanba nee husu ba sidadaun hotu-hotu, nuudar ajente de seguransa, povu mak sujeitu de Siguransa, kriminalidade sira nee maka objetu da seguransa.

“Ita lebele hein deit ita nia seguransa sira maibe ita tenke ajuda sira no husu ba seguransa sira atu halo sibilidade katak, sira tenke iha fatin hotu-hotu, para povu sente seguru no povu fo informasaun ba sira, nunee involvimentu povu nafatin iha,” akresenta David.

Nia dehan, Polisia nee laos atu hela iha kuartel PNTL, realidade sira mos tama hanesan funsionariu publiku, tuku 8 mak foin tama serbisu, loloos nee polisia tenke hakbesik ho komunidade sira, nunee povu iha involvimentu ba sira nia serbisu fo informasaun.

Iha fatin seluk, Chairman Mata Dalan Institute ba estudu estaratejiku International (MDI – SIS), Koko Valentil dehan ohin husi Tech For Good Institute ho Mata Dalan Institute ba estudu estaratejiku International (MDI – SIS) halao diskusaun Meja de ronde Dizitalizasaun Ekonomia iha City 8 Manleunana Dili, partisipante sira mos husu ba Governu atu lalais ona aprova legislasaun ka lei seguransa sibernetika no protesaun ba data sira iha nasaun TL, atu gia intervensaun sira atu labele kontinua akontese, hanesan fenomena semana kotuk, viral iha Dili, ema sira husi rai liur organiza Joga online no Scam Call Center neebe afeita ba TL ninia integridade estadu.

“Ami husu ba instituisaun publiku sira, tenke para ona ho atividades ilisitu sira neebe oras nee sai fenomena publiku iha Dili semana kotuk, esijensia sira nee mai husi Setor Privadu, Banku sira iha TL, Sosiedade Sivil, Akademiku sira neebe iha duni preokupasaun hanesan, tanba nee ami bele ajuda governu halo esforsu lei sibernetiku atu lalais aprova,” dehan Koko Valentil.

Iha fatin ketak Mariano Ximenes nuudar povu Manleuana, husu ba gornu atu salva TL, tanba ikus-ikus nee dignidade TL hahu monu ona iha mundu internasional ho Jogus Online no Scam Call Center, ema barak iha TL mos sai ona vitima, balu habosok liu husi mensajen dehan manan premiu maibe tenke transfer osan ba sira ho montante boot, ikus povu sai vitima tanba lakon osan lubuk ida ona no la iha rezultadu husi asaun bosok sira nee.

“Ami husu ba governu halo sosializaun ba povu atu labele monu ba lasu Scam Call Center nee no husu ba maun alin Timor oan sira atu labele monu ba lasu sira nee, diak liu servisu, han ho ita nia kosar been, duke ema bosok ita, ikus ita lakon osan lubuk ida, neebe tuir loos uza hodi halo investimentu iha edukasaun, suporta oan sira ba eskola ou halo negosiu hetan osan loron-loron duke fo ba ema gratis maibe la iha esperansa,” dehan nia.

Nia husu Timor oan sira hotu atu esforsu aan ho servisu duke fo osan ba ema ho gratuita, ikus povu mak sai vitima tanba jogus ilegal sira nee, fiar aan, fiar kultura fiar ba Maromak, duke fiar ema atu estraga Timor oan ho meus oi-oin sira nee.

(jos)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *