AMBENO, STLTIMORLESTE.com – Prosesu sertifikasaun Aeroportu Internasionál Rota do Sandalou iha Oecusse sai prioridade ba Governu Timor-Leste, atu garante seguransa operasaun aviasaun no prepara infraestrutura transporte aérea ba eventu internasionál, inklui Prezidénsia ASEAN 2029.
Ministru Transporte no Komunikasaun (MTK), Miguel Marques Manetu, afirma katak maski infraestrutura aeroportu nian prontu ona, prosesu sertifikasaun sei presiza hetan autorizasaun no desizaun husi Governu, antes aeroportu ne’e bele avansa ba faze operasionál tuir rekezitu tékniku no seguransa aviasaun.
Ministru Miguel Marques Manetu hato’o deklarasaun ne’e ba jornalista sira iha Aeroportu Internasionál Rota do Sandalou, Oecusse, Kinta (05/11/2026), durante enkontru koordenasaun ho Autoridade Rejiaun Administrativa Espesiál Oecusse-Ambeno (RAEOA), atu diskute kona-ba dezenvolvimentu infraestrutura transporte, jestaun aeroportu no preparasaun téknika ba Prezidénsia ASEAN 2029.
Enkontru ne’e lidera diretamente husi Ministru MTK, Miguel Marques Manetu, akompaña husi Prezidente Autoridade Nasionál ba Administrasaun no Navegasaun Aérea Timor-Leste (ANATL, E.P.), Romualdo Antonio Soares, no reprezentante AACTL, I.P., liuhusi Diretór Infraestrutura Aeroportuária, Armando da Silva. Iha parte RAEOA, enkontru ne’e lidera husi Prezidente Autoridade, Regio da Cruz Salu.
Ministru Manetu esplika katak sertifikasaun aeroportu la’ós de’it prosesu tékniku, maibé iha mós dimensaun polítika no estratéjika, tanba envolve soberania espasu aéreu, kooperasaun no negosiasaun ho nasaun vizinha Indonézia, inklui asuntu fronteira terrestre no marítima.
Tuir nia, prosesu sertifikasaun sei submete ba Konsellu Ministru atu hetan autorizasaun no desizaun, hodi permite entidade kompetente sira kontinua prosesu ne’e to’o iha faze final.
Nia hatutan katak autoridade relevante sira kontinua hala’o diskusaun téknika atu prepara dokumentu, rekomendasaun no prosedimentu nesesáriu, inklui definisaun kona-ba responsabilidade instituisionál iha jestaun no operasaun aeroportu.
Kona-ba asuntu ne’e, Ministru Manetu subliña katak ANATL presiza servisu hamutuk ho instituisaun relevante sira atu define klaru kompeténsia no responsabilidade entidade ida-idak, liuhusi akordu interinstitusionál ne’ebé sei determina mekanizmu administrasaun no operasaun aeroportu.
Iha parte seluk, Prezidente PA-RAEOA, Regio da Cruz Salu, hato’o agradese ba Governu sentrál tanba kontinua tau prioridade ba dezenvolvimentu Aeroportu Internasionál Rota do Sandalou, ne’ebé tuir nia esplika infraestrutura prontu ona, maibé sertifikasaun mak sai etapa importante ne’ebé seidauk remata.
“Buat ne’ebé falta de’it mak sertifikasaun, atu bele garante katak aeroportu ne’e iha kapasidade atu simu no akomoda aviaun sira ne’ebé mai,” nia afirma.
Regio da Cruz Salu konsidera katak sertifikasaun ne’e importante tebes atu determina kapasidade aeroportu nian, garante kumprimentu ba rekezitu tékniku no seguransa, no permite operasaun aviasaun hala’o tuir lei no prosedimentu ne’ebé vigora.
Nia mós subliña katak instituisaun relevante sira tenke kumpre responsabilidade administrativu no operasionál, hodi asegura funsionamentu aeroportu tuir enquadramentu legál no padraun seguransa aviasaun.
Infraestrutura ba Prezidénsia ASEAN 2029
Preparasaun ba Prezidénsia ASEAN 2029 mós sai tópiku importante iha enkontru ne’e, tanba Timor-Leste sei presiza prepara infraestrutura transporte aérea atu simu delegasaun ofisiál, aviaun no reprezentante husi nasaun membru ASEAN no parseiru internasionál sira.
Ministru Manetu esplika katak preparasaun ne’e la’ós de’it foka ba Aeroportu Internasionál Rota do Sandalou iha Oecusse, maibé tenke konsidera mós kapasidade Aeroportu Internasionál Nicolau Lobato iha Dili, Aeroportu Baucau no Aeroportu Suai.
Tuir nia, eventu internasionál ho eskala boot hanesan Prezidénsia ASEAN sei lori movimentasaun delegasaun no aviaun barak, nune’e aeroportu sira presiza iha kapasidade adekuada atu akomoda movimentasaun no garante seguransa operasionál.
Espansaun Portu no Telekomunikasaun
Aleinde infraestrutura aeroportu, Ministru Manetu mós ko’alia kona-ba planu espansaun infraestrutura portuária, liuhusi alargamentu portu ho metru 100 tan, iha kooperasaun ho Ajénsia Kooperasaun Internasionál Japaun (JICA).
Nia konsidera katak espansaun ne’e bele aumenta kapasidade portu nian atu iha futuru atende movimentasaun ferry, pasajeiru, karga, kontentór no atividade peskasa.
Iha setór telekomunikasaun, Ministru Manetu mós informa kona-ba planu konstrusaun tore telekomunikasaun rua iha Dili, ho objetivu atu aumenta no fasilita asesu populasaun ba servisu internet. Planu ne’e sei kontinua tuir prosesu kontratu no diskusaun ho entidade relevante sira.
Ho prioridade ba sertifikasaun Aeroportu Internasionál Rota do Sandalou, Governu espera bele hametin kapasidade infraestrutura transporte aérea iha Oecusse, hodi apoia konektividade, movimentasaun ema no sasán, no dezenvolvimentu ekonómiku iha Rejiaun Administrativa Espesiál Oecusse-Ambeno.
Ba Oecusse, sertifikasaun aeroportu ne’e la’ós de’it etapa administrativu, maibé sai mós parte importante husi esforsu atu hametin ligasaun aérea ho parte seluk iha nasaun no prepara rejiaun ne’e atu kontribui ba eventu internasionál iha tinan 2029.
(jos)






