AMBENO, STLTIMORLESTE.com – Merkadu ida-ne’ebé modernu, organizadu no bele sai sentru komérsiu no turizmu, mak sai hanesan planu dezenvolvimentu foun ba Oecusse. Autoridade Rejiaun Administrativa Espesiál Oecusse-Ambeno (PA-RAEOA) prepara ona estudu Planu Mestri no dezeñu tékniku ba konstrusaun merkadu munisipál modernu, ho estimativa orsamentu ne’ebé liu US$500.000.
Projetu ne’e iha objetivu atu transforma merkadu sai sentru atividade ekonómika, komérsiu no turizmu, hodi kria oportunidade foun ba komersiante, vendedor no komunidade lokál sira atu aumenta rendimentu.
Prezidente Autoridade Rejiaun, Regio da Cruz Salu, hato’o informasaun ne’e iha Aeroportu Internasionál Rota do Sandalou, Oecusse, hafoin enkontru ho Ministru Transporte no Komunikasaun, Miguel Marques Manetu, Kinta (05/11/2026).
Tuir Regio da Cruz Salu, durante fulan tolu ikus, PA-RAEOA kontrata ona konsultór tékniku espesializadu atu hala’o estudu Planu Mestri (*Master Plan) no prepara proposta dezeñu ba merkadu ne’ebé sei harii iha Oecusse.
Nia mós orienta ona sekretáriu tékniku na’in tolu atu prepara planeamentu no previzaun orsamentu, hodi asegura katak projetu ne’e iha baze téknika no finanseira ne’ebé klaru antes hahú implementasaun.
“Objetivu mak atu transforma merkadu ne’e sai sentru ekonomia, sentru turizmu no sentru atividade komersiál, ne’ebé bele kontribui ba kresimentu rendimentu lokál,” Regio da Cruz Salu esplika.
Merkadu ne’ebé planeia atu harii ne’e la’ós de’it merkadu tradisionál hanesan baibain, maibé sei dezenvolve ho infraestrutura no fasilidade modernu atu responde ba nesesidade komérsiu no dezenvolvimentu ekonómiku rejionál.
Iha preparasaun téknika, konsultór sira prepara ona estudu Planu Mestri no proposta dezeñu rua, ne’ebé sei tama ba faze avaliasaun no finalizasaun. Dokumentu tékniku hirak ne’e sei aprezenta ba Ministériu Obras Públikas atu avalia aspetu infraestrutura no rekezitu tékniku.
Kona-ba finansiamentu, estimativa kustu projetu ne’e liu US$500.000, ne’ebé sei konsidera iha prosesu planeamentu no preparasaun implementasaun liuhusi Fundu Espesiál ba Dezenvolvimentu (FED).
Autoridade espera katak konstrusaun merkadu modernu ne’e bele sai impulsu ba kresimentu ekonomia Oecusse, promove atividade komérsiu no aumenta oportunidade rendimentu ba komunidade lokál.
Vendedora sira hein infraestrutura merkadu
Maibé, iha sorin seluk husi planu dezenvolvimentu ne’e, iha realidade ida ne’ebé vendedora sira enfrenta loroloron, hein hela infraestrutura merkadu provizóriu atu bele hala’o atividade fa’an sasan iha kondisaun ne’ebé apropriadu.
Xefe Suku Costa, Francisco Colo, dehan katak implementasaun projetu infraestrutura públika depende ba desizaun autoridade no instituisaun relevante sira iha nível superior, inklui planu asaun no previzaun orsamentu husi direksaun ne’ebé iha responsabilidade.
Nia afirma katak Merkadu Numbé tama ona iha kategoria merkadu, maibé infraestrutura balu iha fatin ne’e seidauk kompletu.
“Hau observa de’it katak servisu sira tenke la’o ho di’ak, maibé implementasaun depende ba desizaun iha nível aas. Governu hatama ona Merkadu Numbé iha kategoria merkadu, maibé infraestrutura balu iha ne’ebá seidauk kompletu,” nia dehan.
Francisco Colo hatutan katak instituisaun relevante sira, inklui Obras Públikas no direksaun ne’ebé jere merkadu, presiza iha planu no previzaun orsamentu molok implementa projetu.
“Nudar autoridade suku, hau-nia knaar mak hato’o informasaun ba komunidade no husu atu sira koopera, tanba merkadu ne’e mak espasu públiku. Ita hotu tenke hadomi no tau matan ba ita-nia rai, hodi bele acelera dezenvolvimentu,” nia haktuir.
Enkuantu ne’e, Francisca Falo, ida husi vendedora ne’ebé agora fa’an sasan iha merkadu provizóriu, hato’o nia lamentasaun kona-ba kondisaun infraestrutura ne’ebé to’o agora seidauk hetan hadi’a.
Nia dehan katak depois Governu hasai vendedora sira husi Merkadu Numbé, sira transfere ba merkadu provizóriu atu kontinua atividade komérsiu. Maibé, to’o agora infraestrutura ne’ebé sira presiza seidauk harii.
Francisca mós relata katak iha fulan kotuk, ekipamentu pezadu uza hodi sobu uma balu iha merkadu provizóriu, maibé to’o agora servisu konstrusaun ka hadi’a infraestrutura seidauk hahú.
Preokupasaun ne’e hatudu katak, ba vendedora sira, merkadu la’ós de’it edifísiu ka espasu komérsiu, maibé fatin importante atu sustenta rendimentu família no garante moris loroloron.
Ho planu merkadu modernu ne’ebé PA-RAEOA prepara hela, komunidade hein katak dezenvolvimentu ne’e bele sai realidade no lori benefísiu ba ekonomia lokál. Maibé, hamutuk ho preparasaun projetu foun, hadi’a infraestrutura merkadu provizóriu ne’ebé vendedora sira uza agora mós sai nesesidade ne’ebé presiza hetan atensaun.
Tanba merkadu modernu ida-ne’ebé iha valor ba komunidade la sukat de’it husi dezeñu no montante orsamentu, maibé mós husi benefísiu ne’ebé vendedor, komersiante no família lokál sira bele sente diretamente iha sira-nia moris loroloron.
(jos)






