DILI, STLTIMORLESTE.com – Prezidente Republika (PR), Jose Ramos Horta simu reprezentante sira husi Komite Nasional ba Revizaun Konstitusional, koalia konaba proposta ba revizaun konstitusional ba estabilidade nasional.
Reprezentante sira husi Komite Nasional ba Revizaun Konstitusional neebe lidera husi veteranu Lucas Colibere, delegasaun nee aprezenta inisiativa ida ho objetivu atu lansa konsulta publika iha nivel nasional hodi halo alterasaun ba Konstituisaun Timor Leste nian.
Durante dialogu produtivu nee, komite trasa reforma xave sira neebe dezenadu atu haforsa estabilidade governativa no hamenus todan finanseiru demokrasia nian. Sira nia proposta prinsipal inklui tranzisaun ba sistema prezidensialista, hamenus estrutura governu (poder ezekutivu) nian, no estabelese Tribunal Konstitusional ida atu rezolve impase polítiku sira neebe akontese beibeik.
Bainhira remata hasoru malu, Prezidente Komite Nasional ba Revizaun Konstitusional veteranu Lucas Colibere ba jornalista sira iha Palasiu Prezidensial Nicolau Lobato, Bairo Pite, Tersa (18/08/2026) hatete, hasoru malu ho Prezidente Republika koalia konaba proposta revizaun ba konstituisaun.
“Ami koalia deit situasaun Timor nia ba revizaun Konstituisaun ami la koalia buat seluk konaba projetu ba buat seluk lae, ami koalia deit oinsa ami nia organizasaun ba revizaun Konstituisaun nee haree ba revizaun Konstituisaun,” katak Veteranus Lucas.
Nia hatete, ema hotu hatene ona Komite Revizaun nee objetivu ba los oinsa halo konsulta ba publika ba konstituisaun rasik, liu husi konstituisaun publika, dialogu, no sira halo ona konsulta ho publiku maibe lahaluha mai konsulta mos ho Prezidente Republika Jose Ramos Horta atu aprova kalae nee sei hatoo ba Parlamentu.
Hein rezultadu sei servisu hamutuk buat hotu sei fila ba Parlamentu Nasional, neebe atu koalia ba koalia mai atu muda revizaun Konstituisaun atu mantein semi Prezidensial ou muda ba Prezidensial nee sei haree hamutuk ho Parlamentu.
Nia hatete artigu balun tenke hadia liu liu artigu ida neebe koalia konaba Governasaun nee boot demais nemos tenke hatuur iha konstituisaun agora lei fo dalan hela neebe ema atus ida moss ai membru Governu hotu ida labele.
“Artigu ida neebe hatete dehan Tribunal konstitusional ida nee, ida tan mak konstu Governasaun nee boot demais, ezemplu kada eleisaun kada kadeira ita boot sira hatene too 92 mill kada kadeira sira simu osan ba halo saida ita lahatene ida nee mak ita tuur hamutuk reve tanba nee osan povu nia, osan povu nia, nomos artigu seluk tan,” katak nia.
Nunee mos Jurista Tomas Maria Nunes hatete, mai halo enkontru ho Prezidente hodi koalia konaba revizaun ba konstituisaun liga ho artigu balun.
“Artigu neebe halo revizaun ita haree husi problema sira neebe mak durante nee ita hasoru entau liu liu ba organizasaun estadu formasaun do Governu nee iha orgaun 4 iha nee iha artigu barak labele koalia ida por ida maibe artigu barak mak fasilita impase politiko no impedementu Governasaun ba intese nasaun nia,” katak nia.
Nia dehan, se Governu trava malu entau dezenvolvimentu lalao ho ida nee mak sira haree organizasaun estadu nee iha artigu balun neebe fasilita hela Governasaun hahu kedas husi Governu anterior.
Iha biban nee Prezidente Republika Jose Ramos Horta hatete nia apoiu ba objetivu atu halo revizaun Konstituisaun se objetivu ida nee hanoin duni ba povu no nasaun ida nee.
Hodi fo benvindu ba inisiativa delegasaun nian, Prezidente Ramos-Horta hatoo nia apoiu jeral ba prosesu revizaun neebe lao hela. Xefe Estadu destaka katak nia defende alterasaun konstitusional naran deit, ho kondisaun katak sira tenke fo prioridade makaas ba interese nasional, garante seguransa jurídika, no ikus liu serbí ba bem-estar no prosperidade povu Timor Leste nian.
(eme)
