DILI, STLTIMORLESTE.com – Daudaun nee iha tan menu foun ba programa merenda eskolar ba segundu periodu nian, neebe mak fo husi World Food Programme (WFP), diresaun nutrisaun nian ba fornesedor sira liu husi formasaun. Menu foun nee organizasaun fo opsaun 10, para tein bá iha merenda eskolar nian, tanba menu sira nee mai husi produtu lokal ho objetivu hodi hamenus mal nutrisaun, maibe tanba produsaun produtu lokal balun menus iha rai laran sai hanesan dezafiu ba fornesedor sira.
Fornesedor Programa Merenda Eskolar iha EBF 12 de Outubro, Genia de Jesus Soares Rodriques hatete, agora daudaun merenda eskolar iha eskola nee lao fali ona. Foin lalais para tiha tanba orsamentu primeiru periodu hotu nomos fornesedor sira tuir hela formasaun husi WFP nian.
Liu husi formasaun neebe fornesedor merenda eskolar sira hetan husi WFP durante loron 2 nee, sira fo tan menu foun ho opsaun 10 neebe tenke uza hotu ai-haan produtu lokal nian hahu husi Segunda too Sesta menu foun hotu, maibe fila fali ba kozinha sira ka ema neebe tein.
Iha menu foun nee tenke mai hotu husi produtu lokal. Nee mak ami kozinha sira nia preokupasaun liu kona ba menu iha loron Segunda nian, tanba modo ba Segunda nian nee mak hudi dubun. Iha neeba mos dehan aifuan ou fase ibun ba alunus sira tenke ser aifuan produtu lokal hotu. Tanba hudi dubun nee labele koleta uluk, maibe hein too hudi isin sai hotu tiha lai mak kuu, i nia prosesu nee kleur. Nee mak susar atu hetan iha merkadu. Ita Timor nia aifuan mak hudi, pateka no aidila, mais ita hatene katak aidila nee karun, tanba dala barak faan kiik hela mais bele too US$ 2 no 3, no alunus nia osan ba aifuan nee mos menus. Agora ita atu halao ida nee, entaun oinsa ho hudi dugun. Tanba asesu ba prgrama nee laos deit iha Dili maibe ba munisipiu hotu, neebe bainhira atu too mai Dili ema iha munisipiu sira sosa hotu ona, tanba eskola barak iha munisipiu mos implementa programa nee,” dehan nia ba STL iha Tasi-Tolu, Kinta (18/06/2026).
Nia hatete, liu husi formasaun nee WFP fo opsaun 10 neebe iha operasional no ida neebe bele halo ou labele nian. Nee mak hanesan sopa koto sira nee, kozinha labele halo. Tanba antes atu konta lai ho produtu lokal, tenke haree fila fali ba sasan neebe atu uza hodi tein sopa hanesan sanan, fugaun ou gas. Sasan neebe atu halo sopa nian mos araska, satan uza ai, molok koto atu tasak nee motuk uluk ona, neebe ida nee araska.
Nia afirma, maibe iha neeba mos diak tanba opsaun neebe sira fo, sira mos fo ho menu rezerva nian hanesan iha Segunda nian nee fo ho modo mutin. Sira dehan, fila fali ba nutrisaun neebe tenke fo hahan neebe nutrisaun ba labarik sira.
Objetivu husi programa merenda eskolar nee hanesan hamenus mal nutrisaun, neebe iha neeba sira fo modo mutin maibe labele halo moos deit, tenke kahur ho fehuk, senora nomos salsa tahan sira.
Tuir nia, formasaun neebe fornesedor sira tuir nee diak tebes, tanba aumenta tan sira nia konhesimentu kona-ba hahan neebe nutrisaun, no servisu merenda nian neebe lo-loos.
“Formasaun nee kapas los, tanba sira husi parte nutrisaun nian mak fo mai ami katak, se karik ita la fase liman bakteria hira mak tama ona, hanesan mos fos rai ho nia regras, hanesan ita la tuir karik ita hatene katak importante tau deit fos maibe la hatene nia regra, maibe los nee iha nia regra katak tau hanesan nee para fos nee labele fuhuk no lahuk. Sasan neebe ba sosa iha merkadu mai rai iha fatin oinsa para aban nee fresku nafatin hodi fahe ba labarik sira, neebe iha formasaun nee ita bele hatene lalaok oan sira hanesan nee. Maske servisu iha kozinha tinan barak maibe seidauk hetan buat hanesan nee. Neebe liu husi formasaun nian nee sira husi nutrisaun nian fo hanoin no fo tan konhesimentu mai ami ba servisu merenda nian,” dehan nia.
Nia hatutan, neebe ho menu foun neebe sira fo opsaun nee sei nafatin uza menu tuan hanesan mos koto tau modo no naan karau. Tanba iha formasaun nee sira dehan, karik hetan implementa maibe se.karik la hetan kontinua uza menu tuan. Hanesan iha modo mutin nee implementa ona, neebe se kuandu hetan hudi dugun mos bele implementa hotu. Se kuandu la hetan halo nafatin oinsa para alunus nee tenke han, naran katak hahan neebe iha nutrisaun ba labarik tenke fo.
“Orariu menu iha Segunda ho Tersa nian lao nafatin, maibe ba hau iha ami nia EBF 12 de Outubro provizoriu, tanba bainhira tuir ona formasaun labele lakon leet deit ho ema nia matenek neebe fahe mai ita. Entaun hau mos foti opsaun hira kedas hodi halo. Neebe hau foti etu kinur hodi implementa, haknerik (Viqueque nia hahan tradisional) hodi implementa tanba fasil hetan lalais, fos metan kahur deit, no bainhira hetan tan hudi dugun mos sei implementa hotu,” nia tenik.
Neebe iha Segunda nee uza fos metan kahur, Tersa etu kinur, Kuarta haknerik, Kinta fos metan fali, Sesta kolak. Menu modo ba Segunda nee mak hudi dugun, maibe sei laiha uza nafatin modo mutin kahur ho naan bifi, Tersa etu kinur ho ikan, maibe tanba labarik kiik hotu tauk sira nesik, entaun foti nafatin naan karau sona maran. Kuarta etu haknerik ho manu tolun, Kinta etu fos metan ho koto tau naan karau, fehuk, senora no modo mutin, Sesta nian mak kolak (lakeru, fehuk, husi tasak no foremungu).
Dadus alunus neebe asesu ba merenda eskolar tinan ida nee nian 2056, maibe iha primeiru periodu nee sei nafatin uza dadus anterior nian mak 2079, maibe ba segundu periodu nee uza fali dadus tinan ida agora nian mak 2056. Haree ba numeru nee senti katak, estudante husi fatin ida nee mak makaas, tanba eskola too dala 3. Alunus ida-idak ho nia osan ba merenda nee kada ema iha hetan US$ 0,42, labarik sira nia bikan laran mak 0,35, neebe sukat oinsa para too, tanba sira nia osan mai kompletu. Neebe bainhira ba sosa nee husi parte kozinha sira mak jere para oinsa bele too hotu ba sira.
Nunee mos Koordenador EBF 12 de Outubro, Fernando Bareto dehan, merenda eskolar lao fali ona iha loron Kuarta nee, alunus sira mos han ho kontenti fali ona. Depois fornesedor sira tuir formasaun no foti osan segundu periodu nian, neebe horiseik kontinua tein fali bá estudante sira.
(dom)







