RAEOA Propoin OJE 2027 US$ 56,1 Milloens

Prezidente Autoridade Rejiaun Administrativa Espesial Oekusi-Ambeno (PA-RAEOA), Regio da Cruz Salu. (Foto: STL/Joseph Koa)

DÍLI, STLTIMORLESTE.com — Prezidente Autoridade Rejiaun Administrativa Espesiál Oecusse-Ambeno (PA-RAEOA), Regio da Cruz Salu, informa katak proposta Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2027 ba RAEOA hamutuk US$ 56.106.818, atu suporta servisu públiku no dezenvolvimentu rejionál.

Nia hato’o proposta ne’e iha sesaun aprezentasaun no diskusaun kona-ba OJE 2027, ne’ebé hala’o iha Auditóriu Ministériu Finansas, Aitarak Laran, Díli, Kuarta (14/10/2026).

Regio da Cruz Salu esplika katak, maski transferénsia husi Governu Sentral aumenta, orsamentu total ba RAEOA tun kompara ho tinan 2026. Tanba ne’e, autoridade presiza jere rekursu finanseiru ho responsabilidade no fó prioridade ba nesesidade importante sira ne’ebé fó benefísiu direta ba komunidade.

Transferénsia Aumenta, Orsamentu Total Tun
Tuir proposta ne’ebé aprezenta, RAEOA sei simu transferénsia husi Governu Sentral hamutuk US$ 37.830.535, reseita rasik US$ 1.276.273 no saldu akumuladu ne’ebé estima hamutuk US$ 17 milloens.

Transferénsia Governu Sentral aumenta US$ 7.830.535, ka 26,1%, kompara ho montante referénsia tinan 2026 ne’ebé hamutuk US$ 30 milloens.

Maibé, orsamentu total ba RAEOA tun husi US$ 63.868.962 iha 2026 ba US$ 56.106.818 iha 2027, ho redusaun US$ 7.762.144, ka besik 12,15%.

Prezidente Autoridade RAEOA hateten katak, situasaun ne’e ezije instituisaun atu hadi’a jestaun finanseira, aumenta reseita rasik no asegura ezekusaun orsamentu tuir prioridade dezenvolvimentu rejionál.

Husu Reforçu US$ 3,8 Milloens ba Saláriu
Iha área rekursu umanu, Autoridade RAEOA aprezenta nesesidade orsamentu anual ba saláriu, abonu no kontribuisaun empregadór hamutuk US$ 13.066.477,80.

Aleinde ne’e, autoridade husu reforçu finanseiru adisionál besik US$ 3,8 milloens atu responde ba nesesidade salarial ne’ebé liga ho reorganizasaun administrativa no responsabilidade servisu rejionál.

Regio da Cruz Salu esplika katak, reorganizasaun institusionál, tuir diploma ne’ebé publika iha Abril 2026, lori responsabilidade foun ba estrutura administrativu rejionál. Tanba ne’e, presiza rekursu umanu no apoiu operasionál adekuadu atu asegura servisu públiku la interrompe.

Nia husu ba Governu Sentral atu konsidera pedidu reforçu ne’e hodi garante funsionamentu administrasaun no implementasaun programa prioritáriu sira.

Edukasaun no Saúde Hetan Prioridade
Iha setór edukasaun, proposta orsamentu inklui konstrusaun no hadi’a edifísiu pré-eskolár no ensinu báziku iha komunidade oioin, atu kria ambiente aprendizajen ne’ebé seguru no apropriadu ba estudante sira.

Montante pagamentu ba projetu edukasaun sira ne’ebé temi iha aprezentasaun hamutuk besik US$ 220.000.

Iha área saúde, autoridade propoin projetu atu hadi’a rezidénsia ba pesoál saúde iha Mahata no fasilidade saúde sira seluk, liuliu iha área ne’ebé asesu sai difísil durante tempu udan.

Montante pagamentu ba projetu saúde sira ne’ebé temi mós besik US$ 220.000. Montante hirak ne’e refere de’it ba projetu espesífiku, la’ós total orsamentu ba setór edukasaun no saúde.

Estrada, Ponte no Saneamentu
Iha área infraestrutura, programa estrada no ponte sai hanesan prioridade importante iha proposta Fundu Espesiál Dezenvolvimentu (FED), ho dotasaun ne’ebé temi iha aprezentasaun hamutuk besik US$ 19,5 milloens.

Programa ne’e iha objetivu atu hadi’a asesu ba komunidade, fasilita movimentu produtu lokál, hametin konektividade entre área rurál no sentru ekonomia, no ajuda responde ba problema inundasaun.

Aleinde ne’e, proposta orsamentu mós inklui programa saneamentu no sistema abastesimentu bee, ho dotasaun hamutuk US$ 160.460, tuir informasaun iha aprezentasaun.

Regio da Cruz Salu konsidera katak infraestrutura ne’ebé adekuada importante atu fasilita asesu ba servisu públiku, hadi’a kondisaun moris komunidade no kria oportunidade ba atividade ekonómika.

Haforsa Ekonomia Lokal no Empregu
Autoridade RAEOA mós fó prioridade ba dezenvolvimentu ekonomia lokal liuhusi agrikultura, turizmu, hospitalidade, indústria kreativa, kooperativa no empreendedorizmu.

Regio da Cruz Salu hateten katak dezenvolvimentu ekonomia rejionál la depende de’it ba orsamentu Governu, maibé presiza mós partisipasaun ativa husi komunidade, emprezáriu lokál no setór privadu.

Nia subliña katak, agrikultura no valorizasaun rai iha potensiál atu sai fonte rendimentu sustentável ba família sira, se dezenvolve ho planeamentu, inovasaun no jestaun rekursu naturál ne’ebé di’ak.

Nia mós enfatiza importánsia dezenvolvimentu turizmu komunitáriu, turizmu relijiozu no istóriku, no promosaun ekonomia verde no azul, atu aumenta produtividade no kria oportunidade empregu, liuliu ba joven sira.

Kongresu Internasionál Kona-ba Ambiente
Iha proposta orsamentu 2027, Autoridade RAEOA mós identifika nesesidade finanseira adisionál besik US$ 300.000 ba bens no servisu, atu suporta preparasaun Kongresu Internasionál kona-ba Ambiente ne’ebé planeia hala’o iha RAEOA iha 2027.

Autoridade konsidera eventu ne’e hanesan oportunidade atu promove Oecusse-Ambeno iha nivel internasionál no haforsa kooperasaun ho nasaun membru Comunidade dos Países de Língua Portuguesa (CPLP).

Maibé, detallu kustu no finalidade montante adisionál sira sei presiza konfirma ho dokumentu orsamentál ofisiál.

Autoridade Husu Koordenasaun ho Governu Sentral
Prezidente Autoridade RAEOA husu atu iha koordenasaun metin entre autoridade rejionál no Governu Sentral kona-ba planeamentu no ezekusaun orsamentu, inklui kalendáriu tesouraria, atu garante pagamentu ba obrigasaun ne’ebé asume ona.

Nia mós hato’o agradese ba Ministériu Finansas no Governu Sentral tanba fó oportunidade ba RAEOA atu aprezenta nesesidade no prioridade orsamentál ba tinan 2027.

Regio da Cruz Salu hein katak pedidu finanseiru ne’ebé aprezenta sei hetan konsiderasaun iha prosesu diskusaun no aprovasaun OJE 2027.

Nia afirma katak, objetivu prinsipál mak asegura katak orsamentu públiku transforma sai rezultadu konkretu ba povu, liuhusi hadi’a edukasaun, saúde, infraestrutura, ekonomia lokal no oportunidade empregu iha RAEOA.

(jos)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *