DILI, STLTIMORLESTE.com – Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta husu governasaun oseanu ne’ebé justu no define prioridade lima ba implementasaun Akordu BBNJ.
Prezidente Repúblika José Ramos-Horta apela ba governasaun oseanu ne’ebé bazeia ba justisa, igualdade no responsabilidade hamutuk, durante enkontru internasionál kona-ba Akordu BBNJ.
Prezidente Ramos-Horta partisipa hamutuk ho líder mundiál, ministru no peritu siéntífiku sira iha meza-redonda nivel aas kona-ba implementasaun Akordu Biodiversidade Marinha iha Área sira Li’ur Jurisdisaun Nasionál (BBNJ).
Enkontru ne’e diskute preparasaun ba Konferénsia Dahuluk Estadu Parte sira (COP1), ne’ebé sei hala’o iha Nova Iorke, iha inísiu tinan 2027.
Iha nia intervensaun, ne’ebé STL asesu Sesta 13/11/2026 Prezidente Ramos-Horta enfatiza katak governasaun globál ba oseanu tenke bazeia ba justisa, igualdade no responsabilidade ne’ebé fahe hamutuk.
Nia aviza katak, nasaun dezenvolvidu sira la bele transfere kustu konservasaun ba nasaun dezenvolvimentu nian, enkuantu benefísiu ekonómiku kontinua konsentra iha nasaun riku sira.
Xefe Estadu ne’e subliña katak, nasaun ki’ik sira, inklui Timor-Leste, tenke iha partisipasaun hanesan iha prosesu foti desizaun kona-ba governasaun oseanu.
Nia mós enfatiza katak, área marinha protejida sira tenke hetan protesaun efetiva no mekanizmu fiskalizasaun iha tasi, la’ós de’it sai delimitasaun simbólika iha mapa.
Prioridade Lima ba COP1
Atu transforma kompromisu internasionál sai asaun konkretu, Prezidente Ramos-Horta apela ba komunidade internasionál atu foka ba prioridade lima iha COP1.
Primeiru, estabelese órgaun siéntífiku independente atu apoia desizaun bazeia ba evidénsia kona-ba konservasaun biodiversidade marinha.
Segundu, asegura finansiamentu sufisiente ba nasaun dezenvolvimentu sira, hodi suporta implementasaun akordu.
Terseiru, promove transferénsia teknolojia marinha atu hametin kapasidade téknika no siéntífika nasaun sira.
Kuartu, asegura fahe benefísiu ne’ebé justu hosi rekursu jenétiku marinha sira.
Kintu, garante protesaun efetiva ba ekosistema marinha no biodiversidade iha área sira li’ur jurisdisaun nasionál.
Kompromisu ba Jerasaun Futuru
Iha nia intervensaun, Prezidente Ramos-Horta reitera katak susesu tratadu internasionál ne’e tenke sukat hosi ninia kapasidade atu garante justisa ekolójika.
Nia afirma katak protesaun patrimóniu marinha globál importante atu asegura ambiente saudavel no sustentável ba jerasaun futuru sira.
(eme)






