DÍLI, STLTIMORLESTE.com – Rede Feto Timor-Leste (RFTL) sai membru ofisiál organizasaun feto ASEAN, ASEAN Confederation of Women’s Organizations (ACWO), habelar reprezentasaun feto Timoroan iha rejiaun.
Rekoñesimentu ofisiál ne’e akontese durante Enkontru Konsellu Lideransa no Asembleia Jerál ACWO 2026, ne’ebé hala’o iha Vietname, loron 4 to’o 7 Novembru.
Prezidente Ezekutivu RFTL, Zelia Fernandes, hateten ba STL, tersa-feira (10/11/2026), katak adezaun ne’e fó oportunidade ba feto Timoroan atu partisipa diretamente iha desizaun no advokasia iha nivel rejionál.
“Agora RFTL iha direitu atu hato’o pozisaun, vota no partisipa iha desizaun ACWO. Feto Timoroan iha ona lian iha nivel rejionál,” Zelia afirma.
Nia esplika katak, antes ne’e, durante 2024–2025, RFTL partisipa iha ACWO nu’udar observadór. Agora, organizasaun ne’e hetan direitu nu’udar membru plenáriu.
Prosesu admisaun RFTL iha ACWO hahú iha 2024, bainhira Zelia Fernandes submete aplikasaun iha Asembleia Jerál ACWO, ne’ebé hala’o iha Manila, Filipina. Iha momentu ne’e, proposta admisaun RFTL hetan aprovasaun prinsipiu, ho kondisaun Timor-Leste tenke adere uluk ba ASEAN.
Timor-Leste ofisialmente sai membru ASEAN iha 10 Outubru 2025, no RFTL partisipa nu’udar observadór iha Enkontru Lideransa ACWO iha Kuala Lumpur, loron 27 Novembru 2025. Iha 2026, delegadu sira aprova prosedimentu admisaun RFTL nu’udar membru ofisiál ba dala 11 iha estrutura ACWO.
Serimónia asinatura hala’o ho prezensa Prezidente ACWO 2025–2026, Le Thi Thuy, Sekretária-Jerál Sharifah Hapsah no xefe delegasaun sira.
Enkontru ne’e organiza hosi Uniaun Feto Vietname durante nia mandatu nu’udar Prezidente Rotativa ACWO 2025–2026.
Iha serimónia, Sharifah Hapsah afirma katak prosesu verifikasaun hala’o tuir Karta ACWO no Manuál Organizasaun nian.
Nia esplika katak, verifikasaun ne’e inklui konfirma estatutu RFTL nu’udar organizasaun sosiedade sivíl ne’ebé Governu Timor-Leste rekoñese.
Zelia hateten katak, membru ACWO sei hametin advokasia nasionál liuhusi apoiu no parseria ho organizasaun feto sira iha rejiaun.
RFTL sei bele fahe esperiénsia kona-ba Plataforma Asaun Feto, CEDAW, Planu Asaun Nasionál Kombate Violénsia Bazeia ba Jéneru no Planu Asaun Nasionál 1325.
Aleinde ne’e, organizasaun ne’e bele aprende prátika di’ak hosi nasaun ASEAN seluk kona-ba empoderamentu ekonómiku, lideransa lokál, kombate violénsia no seguransa dijitál.
Zelia konsidera katak, membru ACWO sei loke oportunidade ba kapasitasaun, projetu konjuntu, kooperasaun no asesu ba rekursu rejionál.
Benefísiu hirak ne’e mós sei fahe ba organizasaun membru RFTL na’in-47 ne’ebé opera iha Timor-Leste.
Nia subliña katak, esperiénsia Timor-Leste kona-ba kuota eleitorál, prosesu Kongresu Nasionál Feto no ligasaun entre feto, pás no seguransa bele fahe ba nasaun ASEAN sira.
Dezafiu igualdade jéneru Maski Timor-Leste hetan progresu iha reprezentasaun feto iha Parlamentu Nasionál, Zelia afirma katak dezafiu sei iha iha nivel lokál.
Nia refere ba dadus ne’ebé hatudu katak feto na’in-16 hosi xefe suku na’in-456 mak feto, no feto na’in-rua de’it mak Prezidente Autoridade Munisipál.
Zelia mós temi katak, violénsia doméstika, kultura patriarkál no limitasaun asesu feto ba lideransa sei sai obstákulu ba igualdade jéneru.
Nia alerta katak, integrasaun ASEAN bele lori oportunidade ba feto, maibé presiza preparasaun atu garante feto la hela iha kotuk iha ekonomia, teknolojia dijitál no polítika.
Ajenda RFTL iha nivel rejionál, RFTL planeia partisipa regularmente iha enkontru ACWO, ASEAN People’s Forum no mekanizmu rejionál sira seluk ne’ebé relevante ba direitu feto.
Organizasaun ne’e mós sei hametin koordenasaun ho Governu, liuliu Ministériu Negósiu Estranjeirus no Sekretariadu Estadu Igualdade, atu liga advokasia sosiedade sivíl ho polítika nasionál.
Iha área ekonómika no dijitál, RFTL hakarak promove oportunidade ba feto iha setór agrikultura, ekonomia informál, merkadu rejionál, literasia dijitál no seguransa online.
Nia mós hakarak fó mentoria ba lideransa feto foin-sa’e atu prepara jerasaun foun ba advokasia iha nivel nasionál no rejionál.
Zelia afirma katak, RFTL sei kontinua promove ajenda feto, pás no seguransa, no fahe esperiénsia Timor-Leste nian kona-ba kontribuisaun feto iha luta ba independénsia no konstrusaun pás.
Istória foun ba organizasaun feto
RFTL harii iha 10 Marsu 2000, durante Kongresu Nasionál Feto dahuluk iha Dili, ho misaun atu promove direitu feto, empoderamentu no igualdade jéneru. Agora daudaun, organizasaun ne’e halibur organizasaun membru na’in-47 iha Timor-Leste tomak.
Adezaun ACWO marka etapa foun ba RFTL, ne’ebé agora la’ós de’it promove advokasia iha nivel nasionál, maibé mós reprezenta feto Timoroan iha plataforma rejionál.
Zelia subliña katak, integrasaun ASEAN sei sai oportunidade importante atu garante feto Timoroan partisipa ativu iha dezenvolvimentu no prosesu foti desizaun rejionál.
(eme)






