DILI, STLTIMORLESTE.com — Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál (SECOMS), Expedito Loro Dias Ximenes, ho Prezidente Konsellu Imprensa (KI), Antonio M. da C. M. Mali, subliña importánsia liberdade imprensa ne’ebé akompaña ho responsabilidade, integridade no profisionalizmu, atu hametin demokrasia, promove transparénsia no garante asesu públiku ba informasaun ne’ebé loos no kredível.
Deklarasaun hirak-ne’e hato’o iha serimónia abertura Loron Nasionál Liberdade Imprensa Timor-Leste ba dala haat, ho tema “Mídia Livre, Demokrasia Metin”, ne’ebé hala’o iha Sentru Konvensaun Dili (CCD), Kaikoli, Dili, Kinta (15/10/2026).
Expedito Loro Dias Ximenes afirma katak, liberdade imprensa no liberdade espresaun nu’udar prinsipiu fundamentál iha sosiedade demokrátika. Tanba ne’e, jornalista sira iha responsabilidade atu buka, verifika no hato’o informasaun ba públiku ho independénsia, profisionalizmu no responsabilidade.
Nia mós subliña katak, Governu no instituisaun públika sira iha obrigasaun atu garante ambiente ne’ebé permite jornalista sira hala’o knaar ho liberdade no independénsia, tuir prinsípiu demokrátiku.
Dezenvolvimentu mídia hasoru dezafiu foun
Tuir Expedito, dezenvolvimentu setór komunikasaun sosiál iha Timor-Leste presiza kompromisu hamutuk entre Governu, instituisaun mídia, jornalista, sosiedade sivíl no parseiru dezenvolvimentu sira.
Nia esplika katak, progresu teknolojia no kresimentu mídia dijitál lori oportunidade foun ba distribuisaun informasaun, maibé mós hamosu dezafiu, inklui disinformasaun, notísia falsu ka fake news, no kontéudu ne’ebé manipula.
Tanba ne’e, nia konsidera importante atu hametin literasia mediatika no dijitál iha komunidade, hodi ajuda sidadaun sira avalia informasaun no distingue informasaun ne’ebé loos husi informasaun ne’ebé la kredível.
Expedito mós enfatiza nesesidade atu dezenvolve kapasidade profisionál jornalista sira, inklui abilidade atu uza teknolojia foun, hanesan intelijénsia artifisiál (IA), ho ética no responsabilidade.
Nia hateten katak, teknolojia tenke sai instrumentu atu hadi’a kualidade jornalizmu no aumenta asesu públiku ba informasaun, la’ós atu estraga konfiansa públiku.
Atu atinji objetivu ne’e, nia destaka importánsia kooperasaun entre SECOMS, Konsellu Imprensa, RTTL, mídia privadu, rádio komunitária, asosiasaun jornalista no parseiru dezenvolvimentu sira, atu hametin kapasidade profisionál no hadi’a kualidade informasaun.
Konsellu Imprensa defende responsabilidade jornalístika
Iha oportunidade nee, Prezidente Konsellu Imprensa, Antonio M. da C. M. Mali liu husi ninia deskursu, defende katak liberdade imprensa tenke akompaña ho responsabilidade, integridade no respeitu ba kódigu étika jornalístika, atu hametin demokrasia no konfiansa públiku ba mídia.
Nia esplika katak, expozisaun fotografia istórika ne’ebé hala’o nu’udar parte husi komemorasaun ne’e la’ós de’it atu aprezenta imajen sira, maibé mós atu fó sai testemuñu kona-ba luta naruk povu Timor-Leste nian ba independénsia.
Fotografia sira-ne’e hatudu kontribuisaun jornalista estranjeiru, ativista internasionál no lider sira iha luta ba independénsia, ne’ebé ajuda lori informasaun kona-ba situasaun Timor-Leste nian ba komunidade internasionál.
Antonio M. da C. M. Mali hato’o apresiasaun ba jornalista sira ne’ebé tau sira-nia moris iha risku atu relata realidade no luta povu Timor-Leste nian ba mundu. Tuir nia, istória ne’e hatudu katak jornalizmu iha papél importante atu buka no hato’o verdade.
Nia subliña katak, mídia livre permite sidadaun sira hetan asesu ba informasaun ne’ebé loos, ekilíbradu no fiável, hodi ajuda sira komprende situasaun no foti desizaun ho informasaun ne’ebé adekuadu.
Maski nune’e, nia lembra katak liberdade imprensa la signifika liberdade atu habelar informasaun falsu, difamatóriu ka notísia ne’ebé la hetan verifikasaun. Konfiansa públiku, tuir nia, nu’udar patrimóniu importante iha profisaun jornalístika, ne’ebé tenke harii liuhosi integridade, profisionalizmu no responsabilidade.
Jornalista tenke hametin kapasidade profisionál
Prezidente Konsellu Imprensa enkoraja jornalista sira atu kontinua aprende, lee, pratika no dezenvolve kapasidade profisionál, liuliu iha investigasaun jornalístika, verifikasaun faktu no aprezentasaun informasaun ho klaridade no loloos.
Nia mós refere ba prinsípiu sira ne’ebé promove husi Organizasaun Nasoins Unidas ba Edukasaun, Siénsia no Kultura (UNESCO), kona-ba importánsia jornalizmu independente atu promove transparénsia, responsabilidade no demokrasia.
Nia apela ba profisionál mídia no komunikasaun sosiál sira atu respeita no dignifika profisaun jornalístika, mantein integridade, kumpre kódigu étika jornalístika no halo buka-verdade nu’udar prinsípiu orientadór iha servisu loroloron.
Iha parte ikus, Antonio M. da C. M. Mali afirma katak feira ka expozisaun fotografia istórika ne’e sai oportunidade ba jornalista no komunidade atu reflete kona-ba luta ba liberdade imprensa iha Timor-Leste.
Nia subliña katak, liberdade imprensa ne’ebé povu Timor-Leste hetan liuhosi luta tenke kontinua proteje no hametin husi jerasaun ba jerasaun.
“Imprensa bele livre, maibé tenke iha responsabilidade. Imprensa livre no responsável mak sai forsa ba demokrasia no harii konfiansa públiku,” nia afirma.
(jos)






