Sunu Duut Ameasa Foho Ramelau

Ema deskonhesidu sunu dut iha fatin sagradu Santuariu Ramelau. (Foto: Espesial)

DILI, STLTIMORLESTE.com – Sunu duut iha área Urbo, Hatobuilico, besik Foho Ramelau, kontinua sai ameasa ba ambiente, ai-horis no bee-matan, maski avizu no edukasaun hala’o ona beibeik.

Atividade sunu duut ne’e akontese iha Postu Administrativu Hatobuilico, Munisípiu Ainaro, ne’ebé besik ba Foho Ramelau, fatin turizmu importante iha Timor-Leste.

Maski edukasaun kona-ba protesaun ambiente hala’o ona, ema balun kontinua sunu duut, ne’ebé bele estraga ai-horis, ameasa animál fuik no afeta bee-matan iha área ne’e.

Situasaun ne’e hamosu preokupasaun kona-ba konservasaun ambiente iha Hatobuilico, tanba sunu duut ne’ebé la kontrola bele hamosu inséndiu boot no estraga natureza iha Foho Ramelau.

Observadór Ambiente, Daniel Soares, kritika hahalok ema balun ne’ebé kontinua sunu duut, maski hatene katak atividade ne’e bele fó impaktu ba ambiente no rekursu naturál.

“Ema balun kontinua sunu duut laiha responsabilidade. Sira la hanoin kona-ba impaktu ba ai-horis, animál fuik no bee-matan iha área ne’e,” dehan Daniel Soares, ba STL, iha Dili, Sesta (06/11/2016).

Nia esplika katak Urbo Hatobuilico sai área importante tanba besik Foho Ramelau, ne’ebé iha valor ekolójiku, patrimóniu nasionál no potensiál turizmu ba Timor-Leste.

Tuir Daniel, sunu duut beibeik bele aumenta risku inséndiu, rai halai no bee-matan maran. Se atividade ne’e la kontrola, Foho Ramelau bele lakon ninia furak naturál.

“Ita labele hein to’o ahi han rai hotu mak foin atua. Presiza edukasaun, kontrolu no sansaun ba ema ne’ebé kontinua sunu duut,” nia afirma.

Daniel husu autoridade lokál, lider komunitáriu no komunidade atu hamutuk prevene sunu duut, hodi asegura katak ambiente iha Hatobuilico hetan protesaun.

Entretantu, Akademista Universidade da Paz (UNPAZ), Jacinto de Carvalho, konsidera atividade sunu duut iha Urbo Hatobuilico la’ós de’it ameasa ba ambiente, maibé mós hatudu problema iha komunidade nia maneira hanoin.

“Sunu duut la’ós de’it problema ambiente, maibé mentalidade. Ema balun hanoin ne’e buat normál, maibé la komprende katak sira estraga hela sira-nia futuru rasik,” dehan Jacinto.

Nia defende katak edukasaun ambiente tenke hahú husi eskola, igreja no uma-kain, atu komunidade komprende konsekuénsia husi sunu duut no importánsia proteje natureza.

Jacinto mós konsidera universidade no akademista sira iha responsabilidade atu fahe koñesimentu ba komunidade, tanba proteje Foho Ramelau signifika mós prezerva identidade no patrimóniu naturál Timor-Leste nian.

“Se ita kontinua sunu, ita bele lakon bee, ai-horis no turista sira ne’ebé hakarak haree Foho Ramelau nia furak. Governu no komunidade tenke atua hamutuk,” nia hatutan.

To’o notísia ne’e publika, seidauk iha informasaun klaru kona-ba ema ne’ebé responsável ba atividade sunu duut ne’ebé foin akontese iha área Urbo Hatobuilico.

(car)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *