Xanana Rekonhese Papel Igreja, TL Ukun-Rasik-Aan

DILI, STLTIMORLESTE.com — Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão rekonhese kontribuisaun Igreja Katólika iha edukasaun no rezisténsia, ne’ebé ajuda povu Timor-Leste (TL) atinje ukun-rasik-aan.

PM Xanana hato’o apresiasaun ba kontribuisaun preladus sira, inklui Monsenhor Martinho Lopes no Bispu Dom Alberto Ricardo da Silva, ba povu TL durante períodu kolonial no okupasaun.

Nia hateten katak, iha tempu kolonial Portugés, edukasaun formál seidauk asesível ba povu barak. Igreja liuhosi padre no madre sira hala’o atividade edukasaun, inklui formasaun relijioza no katekizasaun.

“Ami nia tempu sei ki’ik, la iha eskola ne’ebé estadu mak selu, maibé padre sira hanorin mane sira no madre sira hanorin feto sira,” dehan Xanana bainhira responde pergunta jornalista sira iha Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato, Dili, Kuarta (09/09/2026), kona-ba kontribuisaun lider Igreja ba povu Timor-Leste.

Nia esplika katak, Igreja mós iha papel importante iha dezenvolvimentu edukasaun iha Soibada, Munisípiu Manatuto. Misionáriu, seminarista, padre no madre sira forma ema liuhosi edukasaun no formasaun relijioza.

Tuir Xanana, prosesu ne’e mós kontribui ba dezenvolvimentu no propagasaun lian Tetun. Iha Soibada, amu lulik no madre sira uza Tetun iha formasaun katekista sira, ne’ebé depois sai parte importante husi identidade nasional.

“Ita haree jornada Igreja nian iha evangelizasaun. Povu ne’ebé la sarani, ba tuir sarani. Ema sira ne’ebé forma iha tempu ne’ebá, husi misionáriu no seminarista sira, ho hanoin luan, bele partisipa iha prosesu ikus,” afirma Xanana.

Nia mós ko’alia kona-ba situasaun iha tempu okupasaun Indonézia, bainhira kontrolu militar aumenta no atividade relijioza hasoru limitasaun. Maibé, Igreja kontinua iha komunidade no hala’o nia papel.

Xanana hateten katak, povu Timor oan iha kapasidade atu hanoin no ko’alia malu, maski iha tempu uluk asesu ba literasia sei limitadu. Igreja sai mós parte husi prosesu ne’ebé forma no hametin unidade povu.

“Ita bele dehan katak ita fiar kedas ona Igreja, maibé lakohi atu integrasaun. Povu Timor oan tomak forma tuir-tuir malu iha nasaun Timor-Leste, Igreja sai sarani,” dehan nia.

Nia subliña katak, papel Igreja la’ós de’it iha evangelizasaun, maibé mós iha kultura, edukasaun no rezisténsia. Tanba ne’e, Igreja iha kontribuisaun importante iha prosesu ne’ebé ajuda Timor-Leste to’o ukun-rasik-aan.

Iha oportunidade hanesan, kona-ba preladus tolu ne’ebé fila mai Timor-Leste no pedidu povu atu governu lori mós relíkia Prezidente Nicolau Lobato, Xanana dehan prontu atu buka no lori relíkia ne’e se iha informasaun kona-ba fatin mate nia.

“Se ita boot sira hatene Prezidente Nicolau Lobato mate iha ne’ebé, favor hateten mai. Ha’u prontu atu ba foti,” dehan Xanana.

Tuir observasaun STL, hafoin PM Xanana tun husi aviaun iha Aero Dili, nia kontinua ba Tasi Tolu hamutuk ho Vise-Primeiru-Ministru Segundu, Mariano Assanami Sabino no membru Governu sira, atu tuir misa no presta omenajen ba preladus tolu, inklui Monsenhor Martinho Lopes.

(jos)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *