AMBENO, STLTIMORLESTE.com – Fulan nee tenke halao ona eleisaun suku liu-liu estabele suku foun sira, tenke ezekuta ona iha tinan nee, tanba tinan oin koalia ba postu sira, tinan 2027 koalia ba programa munisipiu ba implementasaun poder lokal no desentralizasaun, entaun faze sira nee tenke hahu agora, tanba nee tenke koopera ba malu.
Kestaun nee levanta husi Diretor Diresaun Rejional Administrasaun, Jose Tanesib Anunu, bainhira halao enkontru alargadu husi Prezidente Autoridade RAEOA ho Funsionariu Oecusse oan iha Salaun Administrasaun semana kotuk katak, politika atu aselera prosesu desentralizasaun no poder lokal, antes nee halo konsultasaun, tan nee presiza kontinua tanba tuir kalendariu Governu sei implementa iha tinan 2027.
“Fulan nee, saida mak ita halo nee, buat neebe ita halo iha anterior, liu-liu estabele suku foun sira, ita tenke ezekuta ona iha tinan nee. Ita nia programa preparadu tenke lao tuir, tanba tinan oin, ita koalia ba postu sira, tinan 2027 nee ita koalia ba programa munisipiu ba implementasaun poder lokal no desentralizasaun, entaun faze sira nee tenke hahu agora, tanba nee tenke koopera ba malu,” dehan Diretor Diresaun Rejional Administrasaun, Jose Tanesib Anunu.
Iha Oecusse, prepara eleisaun ba suku preparativu hamutuk 9, foin lalais nee suku rua ejiste ona liu husi eleisaun, Governu aprova rezolusaun Governu numeru 11/2019, loron 13, fula-Marsu kona-ba ezekusaun estratejia desentralizasaun administrativa no instalasaun orgaun reprezentativu poder lokal nee, bazeia ba Konstituisaun RDTL artigu 5.o mak hanesan Determina Estadu respeita organizasaun territorial, prinsipiu desentralizasaun iha administrasaun publika no instalasaun orgaun reprezentativu poder lokal, neebe sei benefisia kalendarizasaun asaun nian neebe hetan aprovasaun primeiru tuir Lei oan mak hatuur no hametin karakteristika eskalaun oi-oin rai laran nian nomos kompetensia administrativu orgaun sira nee nian. Segundu, Oecusse Ambeno no Atauro, sira hetan tratamentu administrativu no ekonomiku espesial. Nunee mos bazeia ba Konstituisaun RDTL Artigu 72.o (kona-ba Poder lokal) neebe haktuir katak, Sei hari kbiit lokal ho ema neebe koletivu iha rai laran neebe iha orgaun reprezentativu, ho knaar atu organiza partisipasaun sidadaun ida idak nian kona ba solusaun problema rasik iha sira nia komunidade no atu promove dezenvolvimentu lokal no la afeta partisipasaun Estadu nian. Organizasaun, kompetensia, funsionamentu no kompozisaun orgaun kbiit lokal nian sei define tuir lei.
Iha oportunidade nee, Prezidente Autoridade Rejiaun Administrativa Espesial Oecusse Ambeno (RAEOA), Regio da Cruz Salu promete, katak semana oin sei estabelese grupu ekipa trabalhu Tekniku Administrasaun Publika, atu aselera prosesu desentralizasaun administrativa no poder lokal.
“Hau mai nomeadu politiku atu serbisu hamutuk ho kuadru administrasaun publiku sira, atu halais poder lokal nee ba iha oin, entaun ohin loron lima, semana oin, hau hakarak harii uluk grupu trabalhu tekniku iha administrasaun publiku atu aselera prosesu desentralizasaun no poder lokal. Ida nee prioridade ba fulan tolu nee,” dehan PA-RAEOA.
Iha biban nee, PA-RAEOA apela no konvida intelektual, tantu funsionariu publiku, sosiedade sivil no setor privada sira, presiza apoia malu liu husi kontribuisaun moral no ideia inovativa sira, nunee bele atinje lalais nia objetivu.
“Rezolusaun nee hateten, ita hahu husi prosesu desentralizasaun, ida nee mak ita hotu presiza lee atribuisaun neebe hatuur iha rezolusaun lei numeru 37. Ita labele sai husi nee, tanba inspirasaun mai husi nee kedas, ho espiritu rezolusaun neebe hakotu ona kargu xefia sira administrasaun publiku hodi haree saida mak ita atu ba oin hodi hatuur ema neebe loos iha fatin neebe loos, signifika ema neebe hatene lei, norma no prosedimentu administrasaun publika,” dehan nia.
Nia afirma, halo balansu ba rejiaun no sub-rejiaun sira, suku barak maibe kuadru latoo ema nain-20, orientasaun ba area ekonomia no produtividade, ema neebe konsiente atu bele dudu prosesu desentralizasaun no poder lokal.
Antes nee, Parlamentu Nasional (PN) aprova ona pakote lei numeru 23/2021, loron 10 fulan-Novembru, Lei Poder Lokal no Desentralizasaun Administrativa, husi Lei numeru 22/2021, loron 04 Novembru, Lei Eleitoral Munisipal, no Lei numeru 16/2023, loron 31 Maiu, Lei Finansa Munisipal sira no Lei Eleisaun Munisipal.
Jornalista: Joseph Koa
Editor: Joseph Koa







