Ramos-Horta Hato’o Intervensaun Forum Pás

Foto: Media PR

DILI, STLTIMORLESTE.com – Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta, apela ba komunidade internasionál atu hametin kooperasaun multilaterál no implementa kompromisu globál sira ba konservasaun tasi.

Prezidente Repúblika Demokrátika Timor-Leste, José Ramos-Horta, hato’o intervensaun iha Fórum Pás Paris edisaun ba dala-9, ne’ebé hala’o iha loron 10 no 11 fulan-novembru 2026, ho tema “Husi Soberania ba Kooperasaun”.

Fórum ne’e foka ba esforsu atu hametin diplomasia internasionál iha mundu ne’ebé enfrenta mudansa jeopolítika, disrupsaun teknolojia no krize klimátika. Enkontru ne’e halibur reprezentante governu, sosiedade sivíl, empreza no organizasaun internasionál.

Iha edisaun tinan ida-ne’e, organizadór halibur oradór liu 350 iha sesaun 80, ne’ebé diskute tema jeopolítika, teknolojia emerjente, dezenvolvimentu no planeta, inklui asuntu kona-ba labarik sira.

Durante eventu ne’e, Ramos-Horta partisipa iha sesaun rua, inklui diskusaun kona-ba demokrasia no governasaun oseanu.

Iha loron 11 novembru, nia partisipa iha sesaun ho títulu “Husi Estrada ba Estadu: Demokrasia Vale Nafatin atu Luta ka Lae?”. Diskusaun ne’e analiza papel jerasaun foun sira iha movimentu polítiku no dezafiu demokrasia hasoru represaun dijitál no fadiga demokrátika.

Sesaun ne’e modera husi Cécile Aptel, Konselleira Prinsipál iha Mekanizmu Internasionál, Imparsiál no Independente ONU nian ba Síria, no Profesora Prátika iha Eskola Fletcher, Universidade Tufts.

Iha loron hanesan, Prezidente partisipa mós iha Meza Redonda 1, ho títulu “Hatur Vela ba COP1: Implementasaun BBNJ no Futuru Governasaun Oseanu”.

Diskusaun ne’e foka ba implementasaun Akordu BBNJ no preparasaun ba konferénsia COP dahuluk iha Nova Iorke, iha inísiu tinan 2027. Partisipante sira diskute kooperasaun sientífika, partilla benefísiu rekursu jenétiku tasi nian no jestaun área tasi ne’ebé protejidu.

Iha ninia intervensaun, Ramos-Horta subliña katak kooperasaun internasionál sai dalan importante atu garante governasaun tasi nian ho justisa no responsabilidade.

“Nasaun ki’ik sira hanesan Timor-Leste la husu atu kontrola tasi; ami husu de’it fatin igual iha meza ne’ebé ami nia futuru deside”, dehan Prezidente Ramos-Horta tuir komunikadu ne’ebé STL asesu Sesta 13/11/2026.

Nia apela ba komunidade internasionál atu muda husi negosiasaun ba implementasaun, liuhusi prioridade lima: harii instituisaun sientífika independente, aloka rekursu ba Fundu Espesiál, fahe siénsia no teknolojia, asegura fahe benefísiu rekursu jenétiku tasi nian, no implementa medida konservasaun efetiva.

Prezidente mós afirma katak kompromisu internasionál sira tenke produz rezultadu konkretu, la’ós limita de’it ba deklarasaun no dokumentu.

Enseramentu Fórum Pás Paris 2026 marka kontinuidade diskusaun internasionál kona-ba kooperasaun, pás no dezenvolvimentu sustentável, ho espetativa atu lori kompromisu sira ba implementasaun iha BBNJ COP1, iha 2027.

(eme)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *